Column

Een studie koop je niet in per lesuur

Flexstuderen valt in een bredere trend, maar een studie is een integrale opleiding, met een samenhang en een opbouw, die hak je niet zomaar in stukjes

Amsterdam gaat experimenteren met flexstuderen. Duizend UvA- en HvA-studenten betalen hun collegegeld volgend jaar per gevolgd vak.

Wat ouderwets eigenlijk. Parkeren en bellen betalen we toch allang per daadwerkelijk verbruikte minúút? Geef die studenten een incheckchip en laat ze alleen nog per daadwerkelijk geconsumeerde lestijd betalen. Is meteen door te berekenen aan de docenten, zoals Amazon experimenteert met het uitbetalen van auteurs per daadwerkelijk gelezen pagina. Pay-per-view is de toekomst in een wereld waar elke handeling te turven en te traceren is.

Het flexstuderen valt in een bredere trend waarin mensen veranderen in users. Bij telecombedrijven en energieleveranciers is dat allemaal prima, maar als de provider onderwijs, wetenschap of kunst is, wordt het vreemder. Een studie is een integrale opleiding, met een samenhang en een opbouw, die niet zo gemakkelijk in stukjes is te hakken en per lesuur te verkopen. Onvermijdelijk krijg je ook minder populaire vakken, waar het leeg blijft of die de hekkensluiters worden. En als de bestuurders efficiënt genoeg denken zullen ze die lastige vakken gaan schrappen of opleuken.

Door studenten als users te behandelen leren we ze om te zeggen wat Bekende Nederlanders altijd in interviews beweren: ‘Ik doe tegenwoordig alleen nog maar wat ik leuk vind, heerlijk!’

Er lopen ook experimenten waarin gewone burgers (users) meebeslissen over de onderzoeksonderwerpen van de wetenschap (provider). Stel dat we journalisten per aangeklikte link zouden betalen, dan zouden er verrassend veel artikelen over seks en voetbal verschijnen, onder koppen die beginnen met een tel- of vraagwoord.

Eén reden waarom die geile plannetjes toch geel moeten krijgen: wetenschap, onderwijs en kunst hebben altijd iets in zich wat je níet ‘leuk vindt’. Iets saais, iets onvoorziens, iets duisters of iets wat je wereldbeeld aantast.

De krachtigste kunstwerken laten het stormen door alles wat we angstvallig aangelijnd houden uit schaamte, angst of fatsoen. Krachtige kunst heeft altijd ook iets wat je níet wilt. Als user zijn we het vermogen aan het verliezen om ons daaraan bloot te stellen. De user verkiest Love Actually boven Festen als kerstfilm, terwijl die laatste iets doet waar we op fundamenteler niveau juist naar snakken, ook al weten of willen we dat niet.

Natuurlijk, die flexstudenten krijgen meer tijd om van alles naast hun studie te doen – leuke dingen, ongetwijfeld – maar elke leerschool vergt ook een offer, een inspanning voor een avontuur waarvan de uitkomst ongewis is.

De calculerende user is niet meer bereid zulke avonturen aan te gaan en zich te laten veranderen door een kunstwerk of een opleiding. Die behandelt hij liever alsof het belbundels zijn. Hij weet al wat hij wil, wat hij leuk vindt, en logt in om dat binnen te halen op zijn locatie, waar nog geen zandkorreltje wordt bewogen.