Star Wars voor dummy's

Je hebt het beloofd: je gaat mee naar de nieuwe Star Wars, en nu kun je er niet meer onderuit. Maar eerlijk is eerlijk, je snapt er niets van. Wie is dat groene monstertje? Wat is De Kracht? Waarom haat iedereen het eerste deel? En welke moet je zien, als je er maar eentje wilt kijken?

De cast van Star Wars Episode IV, V en VI in de cockpit van ruimteschip Millennium Falcon

Het keizerrijk is slecht en de rebellen zijn goed. Er wordt een hoop geschoten en achtervolgd. En aan het eind winnen de goeien. Nee, de plot van Star Wars is niet ingewikkeld of bijzonder origineel.

En toch zijn het films die betoveren, waarvoor fans zich uitdossen als favoriete helden en in een slaapzak voor de bioscoop gaan liggen.

Niet iedereen begrijpt die fascinatie. We gaan er eens rustig doorheen, zodat ook de ongelovige cynicus deze week aan het nieuwe deel kan beginnen.

Lees ook: Onze recensie van de nieuwe film

Het is een verhaal dat fantasievol wordt verteld. Star Wars heeft toverridders met lichtzwaarden, stuntelende robots, een harig maar vriendelijk monster. En er is een ultieme kwade macht die verslagen moet worden. Er zijn gevaarlijke aliens, slijmerige aliens en musicerende aliens. Ruimteschepen, laserpistolen, ijsplaneten en bosmanen. Alles waar je als achtjarige van droomt.

Niet gek dat veel fans als kind in de ban van Star Wars raakten. Nostalgie trekt hen nu weer naar de bioscoop: met The Force Awakens hopen zij dat ze weer eventjes in een episch ruimtesprookje kunnen vluchten, net als toen.

Episch? Overdrijf je niet een beetje?

Nee. Star Wars is een moderne mythe over strijd tussen goede en kwade machten. Over een simpele sterveling die erachter komt dat hij voorbestemd is om Grote Daden te verrichten. Onderweg wordt hij onderwezen door een wijze mentor, doorstaat beproevingen en transformeert tot held en verlosser.

Herkenbaar? Star Wars deelt deze klassieke vertelstructuur met klassieke vertellingen zoals Gilgamesj en Hercules. Moderne varianten vind je overal: denk aan Lord of the Rings, The Matrix, Harry Potter, The Lion King. En de Hunger Games.

En Star Wars dus. De held uit de eerste films is Luke Skywalker. Een doodgewone jongen die zich kapot verveelt op zijn woestijnplaneet. Bij toeval kruisen twee robots met een belangrijke missie zijn pad. Wat volgt is een queeste die hem uit zijn isolement haalt en zijn geheime kracht laat ontdekken. Onderweg krijgt Luke hulp van deugniet Han Solo en de stoere rebellenprinses Leia. En dan zijn er nog de Jedi, een soort tovenaars en ridders ineen.

Eh, tovenaars?

Ja, Star Wars heeft een uitgesproken magische kant. De allesbeheersende mystieke kracht in het Star Wars-heelal is geen goddelijk figuur, maar the Force, de Kracht. Dat is een universele oerkracht die voor goed en kwaad kan worden aangewend.

Die Kracht werkt een beetje als duct-tape: er is een lichte kant, een donkere kant, en het houdt het universum bij elkaar. Jedi-ridders (dat zijn de goeien) ervaren de Kracht als een enorme energiebron, die gemaakt wordt door alles wat leeft. Onze held, Luke Skywalker, wordt opgeleid tot zo’n Jedi door de bebaarde goedzak Obi-Wan Kenobi, en later door Yoda, een groene Muppet met spraakgebrek.

Lees ook: Alles over Star Wars in één graphic (met een lightsaber)

Dat zijn de helden. Wie zijn de bad guys?

Jedi-ridders die zich laten corrumperen door haat en angst en vallen voor de duistere kant van de Kracht. Ze worden Sith. Jedi en Sith staan elkaar naar het leven. Ze bevechten elkaar met lichtzwaarden – een elegant wapen, voor een meer geciviliseerd tijdperk, vinden ze zelf. Verder gebruikt niemand ze.

Donkere mantel, rood lichtzwaard, boze bedoelingen? Daaraan herken je een Sith. Ze gebruiken de Kracht om macht over anderen uit te oefenen en de dood te overwinnen.

De twee machtige Sith lords zijn keizer Palpatine en zijn rechterhand Darth Vader: de iconische schurk achter het zwarte masker met de stem van de vader van het leeuwtje Simba, James Earl Jones. Samen bestieren Darth Vader en Palpatine het door en door slechte keizerrijk.

Aan de andere kant staan Skywalker en z’n guerrilla-vrienden die het rijk proberen te verslaan: het verzet.

En die mensen in wit plastic dan?

Dat zijn stormtroopers, het anonieme voetvolk van het keizerrijk. Stormtroopers zijn naamloos en grotendeels klonen. De ideale vijand om zonder schuldgevoel af te knallen en op te blazen. Dat lijkt te veranderen in de nieuwe film.

Het lijken me echt ouderwetse jongetjesfilms.

Juist niet! Star Wars zit vol sterke vrouwen die het verhaal dragen. Ga de hoofdrollen maar na: in de oude trilogie had je prinses Leia, de eerste die Darth Vader in z’n plastic gezicht durfde te zeggen dat hij op moest hoepelen. Leia kreeg in een latere film (Return of the Jedi) een kinky outfit, maar dat was als slaaf, tegen haar zin. Uiteindelijk wurgt ze met haar ketenen de alien die haar gevangen houdt: de wormachtige Jabba the Hutt. Dat is pas sterke symboliek tegen seksisme!

In de nieuwe trilogie staat Padmé Amidala centraal, een politica die het opneemt tegen de machtige handelsfederatie en, daarna, tegen de senaat waar ze zelf deel van uitmaakt.

In nieuwe film The Force Awakens verschijnt Rey. Haar rol moeten we nog zien, natuurlijk, maar het lijkt erop dat zij de lijn van sterke, onafhankelijke, stoere, moderne vrouwen doortrekt. En wat dacht je van de nieuwe schurk in de nieuwe film, Captain Phasma? Ook een vrouw!

Okee, duidelijk. Ik snap de fascinatie. Soort van. Maar nu volgorde van die films: die snap ik niet.

Er zijn twee trilogieën verschenen, bij elkaar zes films. De complicatie is dat het verhaal van de laatst gemaakte trilogie (15 jaar geleden gemaakt) zich afspeelt vóór de eerst gemaakt trilogie (van 35 jaar geleden). De tweede serie zijn prequels, geen sequels.

Waarom zo ingewikkeld?

Toen bedenker George Lucas de eerste Star Wars in 1977 maakte, was er nog geen sprake van eventuele vervolgen. De film heette simpelweg Star Wars en vertelde een afgerond verhaal. Aan het eind boeken de rebellen een grote overwinning boeken op het keizerrijk en had iedereen nog lang en gelukkig kunnen leven.

Maar Star Wars werd een knallend succes en Lucas mocht een vervolg maken. De film uit 1977 noemde hij met terugwerkende kracht Episode IV: A New Hope, het vervolg uit 1980 werd Episode V: The Empire Strikes Back en in 1983 kwam Episode VI: Return of the Jedi.

Door de films op deze manier te nummeren gaf Lucas zichzelf ruimte om ooit de voorgeschiedenis van Star Wars uit te werken. Dat deed hij in Episodes I, II en III , die tussen 1999 en 2005 verschenen. Daarin vertelt George Lucas het verhaal Darth Vader: hoe werd een nobele Jedi-ridder een door wraak beluste maniak?

Lucas doet graag alsof hij de complete saga van te voren heeft bedacht. In werkelijkheid verzon hij er van alles bij tijdens het maken. Dat Darth Vader de vader is van Luke Skywalker, bedacht hij bijvoorbeeld pas bij het schrijven van de tweede film (Episode V).

Dude, spoiler!

Kom nou, na 30 jaar kun je dat geen spoiler meer noemen. Vraag mensen één citaat uit Star Wars, en ze zullen zeggen: Luke, I am your father. Zelfs als ze nog nooit een Star Wars-film hebben gezien.

Overigens is dat citaat verkeerd. In werkelijkheid zegt Darth Vader: No, I am your father. Maar dat terzijde.

Zes films dus. In welke volgorde kan ik die films nu het beste kijken?

De meest overzichtelijke manier is de volgorde van uitkomen. Dus eerst Episode IV, V en VI en daarna I, II en III. Dit is de meest geleidelijke introductie in het Star Wars-universum. Andersom kan ook, om het verhaal chronologisch te volgen.

Maar er is een nog een manier: de machete-volgorde. Die is als volgt: eerst IV, V, dán II, III en tot slot VI. Op deze manier begin je met deel IV en V met Luke’s verwarring: is Darth Vader mijn vader? In een lange flashback (delen II en III) zie je: ja, hij is je vader en dat komt zo en zo. Als je dat begrijpt kun je terug naar het verhaal in deel VI waarin je ziet hoe Luke z’n vader redt en daarmee het sterrenstelsel. In deze volgorde blijven alle plot-twists behouden en heeft Obi-Wan Kenobi bovendien het hele verhaal lang een baard.

Je vergeet deel I.

Ja, met opzet. Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste is The Phantom Menace (deel I), niet zo goed. Slecht geacteerd, slecht geregisseerd en ronduit saai. Belangrijker nog is dat dit deel irrelevant is voor het grote verhaal. Niets of niemand in deel I doet er echt toe. Jedi-ridder Qui-Gon Jinn niet, de veel te lange race met zweefmachines niet. Senator Valorum? Vliegende slavendrijver Watto? Nope. Gehoornde schurk Darth Maul is cool, maar ook onnodig. Al die figuren komen niet meer terug in het verhaal en het weglaten van dit deel voorkomt zelfs wat onnodige verwarring.

Oh en nog een klein, maar zeer (zeer) belangrijk voordeel aan: op deze manier zie je zo min mogelijk van Jar-Jar Binks, een door fans verguisde slapstick-amfibie.

Ok, maar ik heb echt geen tijd om nu nog vijf films in te halen. Als ik er maar één wil zien, welke dan?

Deel V: The Empire Strikes Back. Dat is het meest dramatische deel, waarin de belangrijkste ontwikkelingen zich afspelen. Darth Vader en z'n openbaring aan Luke, een dubieuze kus, een romantische kus, gave veldslagen op ijsplaneet Hoth, de wijze Yoda komt in beeld, boef Boba Fett ook, de verradelijke Lando Calrissian, lichtzwaard-gevechten, een ijsmonster, een planetoïdemonster, ruimtelama’s, een stad in de wolken, een afgehakte hand, de glimmende robot C-3PO die wordt gesloopt, het ruimteschip Millennium Falcon in actie, snowspeeders, looprobots en veel, veel meer.

Ik heb begrepen dat ik tegenover een Star Wars-fan nooit mag beginnen over Star trek.

Het is een beetje Real Madrid-Barcelona, of Amsterdam-Rotterdam. Voornamelijk onschuldige, nerdy rivaliteit dus. Star Trek is het oudst, dat begon in 1966, Star Wars is uit 1977. Van Star Trek zijn vijf verschillende tv-series en meer dan tien films gemaakt. Star Wars is simpeler: twee trilogieën, één verhaal.

Maar het grootste verschil is het genre. Star Trek is pure science fiction, het is een toekomstvisie, een fantasie van wat zou kunnen zijn. Star Wars is een mythologisch drama, dat zich afspeelt in een sterrenstelsel, lang (lang) geleden.