Saoedische alliantie tegen terreur of ordinaire pr-stunt?

In Riad is de ‘islamitische militaire alliantie’ opgericht, met als doel gezamenlijk terrorisme bestrijden.

De Saoedische minister van Defensie Mohammad bin Salman al-Saud met de Egyptische president Sisi. Foto EPA

De alliantie van sunnitische landen, die dinsdag tot veler verrassing werd aangekondigd in Saoedi-Arabië, lijkt vooral bedoeld voor de beeldvorming. Nu Saoedi-Arabië in toenemende mate in verband wordt gebracht met de verspreiding van moslimextremisme, wil het land zijn vastberadenheid tonen in de strijd tegen terrorisme.

De „islamitische militaire alliantie” werd bekendgemaakt op een persconferentie van de jonge adjunct-kroonprins Mohammed bin Salman, als zoon van de koning en minister van Defensie een van de machtigste personen in het koninkrijk. Hij zei:

„Op dit moment vecht ieder moslimland individueel tegen terrorisme, dus coördinatie van deze inspanningen is erg belangrijk.”

Het commandocentrum komt uiteraard in de Saoedische hoofdstad Riad. Maar verder bleef volstrekt onduidelijk hoe de alliantie precies zal functioneren en hoeveel troepen die tot haar beschikking heeft.

Indonesië ontbreekt

Het Saoedische staatspersbureau kwam later op de dag met een ‘gezamenlijke verklaring’ van de 34 deelnemende landen, die nauwelijks nieuwe informatie bevatte. Wel werd duidelijk dat de alliantie niet beperkt blijft tot de Arabische Liga. Ook Turkije doet mee, evenals enkele Aziatische landen waaronder Pakistan, Bangladesh en Maleisië, en overwegend islamitische landen in Afrika zoals Nigeria, Mali en Soedan.

Opmerkelijk genoeg blijft Indonesië, qua bevolking het grootste moslimland, buiten de alliantie. Net als Oman, een Golfstaat die dankzij zijn neutraliteit is uitgegroeid tot een bemiddelaar bij conflicten in de regio.

Hoewel de alliantie het Arabische nieuws domineerde, lieten de deelnemende landen nauwelijks iets van zich horen. Tekenend was de reactie van Egypte, waar de Saoedische kroonprins Mohammed bin Nayef en adjunct-kroonprins Mohammed bin Salman vandaag op bezoek zijn. President Sisi hield zich stil. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde zuinigjes dat Egypte alle inspanningen in de strijd tegen terreur steunt.

„De Saoedische ‘anti-terreurcoalitie’ is niet meer dan een pr-stunt”, twitterde commentator Iyad al-Baghdadi, „die unilateraal lijkt te zijn aangekondigd door de Saoedisch adjunct-kroonprins Salman”. En Irak-expert Hayder al-Khoei van Chatham House twitterde: „Saoedi-Arabië is voorzitter van de VN-mensenrechtenraad en staat nu aan het hoofd van een alliantie tegen terreur. Deze grap heeft geen clou nodig.”

De alliantie past in het assertieve buitenlandbeleid van Saoedi-Arabië sinds de troonsbestijging van koning Salman in januari. Salman stelt zich veel meer dan zijn voorganger op als beschermheer van de sunnieten in de regio. Dit leidt tot een impulsief interventiebeleid, dat met name in Jemen een verwoestende uitwerking heeft. Analisten maken zich hier zorgen over, gezien de vele oorlogen en de sektarische spanningen in de regio.

Strijd tegen IS geen prioriteit

Het sektarische denken van de Saoediërs is ook terug te zien in de alliantie, waarin shi’itische landen zoals Irak en Iran ontbreken. Die omissie riep de vraag op of de alliantie primair bedoeld is als een front tegen terrorisme, of dat het eveneens fungeert als sunnitische afschrikking tegen Iran, waarmee Saoedi-Arabië is verwikkeld in een regionale machtsstrijd. Toen Salman gevraagd werd of de alliantie zich ook richt tegen shi’ieten, zei hij dat alle terroristische groepen doelwit zijn „ongeacht hun categorisering”, vooral in Syrië en Irak.

Hoewel Saoedi-Arabië, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Jordanië formeel nog altijd deel uitmaken van de internationale coalitie tegen de Islamitische Staat in Syrië en Irak, lijkt deze strijd voor hen geen prioriteit te hebben. Geen van deze landen heeft de afgelopen maanden nog bombardementen uitgevoerd op doelen van de terreurbeweging.

In plaats daarvan richten ze zich op de kostbare militaire interventie in Jemen, die is ingegeven door de angst dat Iran achter de opmars van de Houthi-rebellen zat – een overdreven voorstelling van zaken. Sinds dinsdag is er in Jemen een wapenstilstand van kracht, bedoeld om vertrouwen te wekken voor de vredesbesprekingen die plaatsvinden in Zwitserland. Het is zeer de vraag of dit bestand standhoudt. Zo niet, dan blijven de Saoediërs vastzitten in Jemen en valt er in de strijd tegen terrorisme geen grote koerswijziging van ze te verwachten.

    • Toon Beemsterboer