Een overzeese traditie

Sinterklaas was nog niet afgemeerd of daar ging de radio al weer. Bam! Daar schalde de wulpse jarennegentiggodin Mariah Carey uit de supermarktspeakers. ‘All I want for Christmas is you’, onvermijdelijk gevolgd door John Lennons ‘Happy Xmas (war is over)’. Sky Radio draait nu zes tot acht kersthits per uur, schreef Het Parool. Die muzikale kerstclichés – de evergreens, de sleebellen en de klokjes – zijn misschien wel net zo belangrijk voor het opwekken van een ‘kerstgevoel’ als de fijnspar in de hoek van je huiskamer.

Ook de klassieke muziek heeft zijn kerstclichés. Zo kun je in concertzalen en kerken niet heen om Bachs nog altijd aan populariteit winnende Weihnachtsoratorium. Maar de absolute kerstklassieker is Messiah (1741) van Georg Friedrich Händel.

Händel werd in 1685 geboren in Halle. Hij had al jong succes en verhuisde na wat omzwervingen (onder meer in Rome) naar Londen. Daar zou hij scoren met zijn Italiaanstalige opera’s, maar toen de belangstelling afnam legde hij zich toe op een ander genre: het oratorium. Daarin was er geen toneelspel, wel vaak een grotere rol voor het koor. In plaats van historische of mythologische verhalen, stortte Händel (overzee: George Frideric Handel) zich op Bijbelvertellingen, en wel in het Engels.

Messiah is een van de bekendste voorbeelden van het genre. Maar heel typerend is het ook weer niet: het is geen verhaal met een kop en een staart – Messiah is een op muziek gezette verzameling Bijbelpassages en omvat zowel oudtestamentische aankondigingen van de Messias als teksten over het leven van Jezus Christus. Desondanks is het een van de meest uitgevoerde koorwerken uit de muziekgeschiedenis.

In het Verenigd Koninkrijk geniet Messiah ongeveer zo’n status als Bachs Matthäus-Passion in Nederland. Waar bij ons in aanloop naar Pasen de zalen vol zitten voor de Matthäus, is het in het Verenigd Koninkrijk traditie om rond Kerst naar de Messiah te gaan. Die traditie is de Noordzee overgestoken en nu zitten wij er ook mee opgescheept.

Erg? Welnee. Messiah is een heerlijk en veelkleurig stuk. Het is rijk aan drama (luister de aria ‘He was despised’) en duistere noten (‘The people that walked in darkness’), maar bevat ook stukken die gewoon heel lekker zijn. ‘For unto us a child is born’ bijvoorbeeld. Of de grootste hit uit dit stuk, dat ‘Hallelujah’-koortje dat je zeker kent omdat het in honderden films is gebruikt. Dat ‘Hallelujah’ biedt net zo goed een feest van herkenning als ‘Last Christmas’ van Wham.

De laatste jaren worden er in verschillende plaatsen zelfs ‘Meezing Messiahs’ georganiseerd voor wie zelf mee wil blèren (als broertje van de ‘Meezing Matthäus’, een heerlijk allitererende groeimarkt). Ik hou het deze Kerst bij de opname van dirigent René Jacobs. En daarna snel weer Bach.