ANC heeft genoeg van Zuma’s roekeloosheid

In één week tijd waren er drie ministers van Financiën. De chaos die de president creëerde, voedt de speculaties over zijn einde.

President Jacob Zuma. Foto John MacDougall/AFP

Het was alle hens aan dek gisteren voor de regeringspartij van Zuid-Afrika om het vege lijf van president Jacob Zuma te redden. Op sociale media is #ZumaMustFall al dagen trending. Op verschillende plekken in het land worden woensdag demonstraties gehouden om het aftreden van de president te eisen.

Zelfs vóór de crisis van afgelopen week was de naam Zuma al synoniem met wanbestuur. Maar nadat hij vorige week woensdag zijn gerespecteerde minister van Financiën Nhlanhla Nene zonder goede reden ontsloeg en inruilde voor het onbekende Kamerlid David van Rooyen, schreeuwden de commentatoren om bloed. Binnen 48 uur verloor de aandelenbeurs van Johannesburg miljarden rand, en dook ook de nationale munt met het consumentenvertrouwen naar recorddiepten.

Zuma wankel”, kopte de Afrikaner krant Die Burger. „De president speelt Russische roulette met de economie en de toekomst van het land”, twitterde de fractieleider van de grootste oppositiepartij.

President Zuma kwam zondag tot inkeer. Hij ontsloeg Van Rooyen en haalde een oudgediende terug. Pravin Gordhan was tussen 2009 en 2014 al minister van Financiën tot hij door Zuma werd ontslagen. Na zijn benoeming won de rand onmiddellijk 5 procent van zijn waarde terug.

Volgens de woordvoerder van regeringspartij ANC getuigt die inkeer van Zuma „van moedig leiderschap”. De president had de beslissing zelf genomen, niet onder druk van de partij, zoals de kranten schreven. Ook ontkende ze dat vicepresident Cyril Ramaphosa, die Zuma wil opvolgen, had gedreigd zijn ontslag in te dienen. Zuma is een leider die niet te beroerd is naar zijn volk te luisteren, was de boodschap. De woordvoerder bezwoer dat de positie van de president niet ter discussie heeft gestaan.

Toch wijst alles erop dat de partij geen geduld meer heeft met Zuma’s roekeloosheid. Nog geen twee maanden geleden draaide hij ook al het besluit terug om de collegegelden te verhogen nadat studenten in het hele land campussen bezetten en naar regeringsgebouwen in Pretoria marcheerden. Zuma vreest de volkswoede, ook al won het ANC de laatste verkiezingen met 62 procent van de stemmen. Zijn positie is zo verzwakt dat niet hij, maar de straat regeert.

Patronagesysteem

Het patronagesysteem dat Zuma sinds zijn aantreden in 2009 zorgvuldig heeft opgebouwd, begint in zijn tweede termijn scheuren te vertonen. De vorige week ontslagen minister Nene verzette zich tegen de aankoop van Russische kernreactoren en peperdure Airbus-vliegtuigen voor het noodlijdende South African Airways (SAA). De nationale luchtvaartmaatschappij wordt geleid door Dudu Myeni, die toevallig ook de voorzitter is van de Jacob Zumastichting.

Het kantoor van de president ontkent met klem dat Myeni om het ontslag van de minister had gevraagd. Aanhoudende geruchten dat Zuma en Myeni een liefdesrelatie en een kind hebben, „hebben geen enkele grond en zijn bedoeld om de president in een kwaad daglicht te stellen”.

Onder Zuma moesten talloze bewindslieden en hoge ambtenaren plaatsmaken voor vertrouwelingen van de president: van het Openbaar Ministerie, tot de Belastingdienst en de publieke omroep. „De schurken nemen de boel over”, zei voormalig minister van Staatsbedrijven Barbara Hogan, die in 2010 het veld moest ruimen.

Het ANC probeerde gisteren verwoed het beeld bij te sturen van een regering zonder moraal, met de plechtige belofte geen geld uit te geven dat er niet is. „Ons beleid is nog precies zoals een week geleden”, zo probeerde de partijwoordvoerder suggesties te ontkrachten dat Zuid-Afrika niet meer de strenge wetten van de markt zou volgen en het pad van Zimbabwe had gekozen, zoals de Afrikaner krant Rapport schreef.

Maar volgens schrijver Rian Malan tekende Zuma zijn eigen doodsvonnis door zijn verdeel-en-heerspolitiek ook uit te proberen bij het ministerie van Financiën. „Zuma is ten dode opgeschreven. Misschien heb ik het mis, maar de snelheid en de omvang van zijn inkeer verraden dat er een krachtige schare is [op het partijkantoor] in Luthuli House die schoon genoeg van hem heeft”, schrijft hij in de krant Daily Maverick. „De mythe van de onoverwinnelijke president is dood. De koning kan maar beter uitkijken, want de baronnen slijpen hun dolken en zijn op zoek naar zijn zwakte.”

Lees ook: Woede student niet te stelpen