Amnesty: Turkije schendt mensenrechten van vluchtelingen

Telefoons van opgepakte migranten en vluchtelingen worden afgepakt. Ze hebben vaak geen idee waar ze zijn als ze worden opgesloten.

Vluchtelingen wachten verborgen achter de struiken tot het vallen van de avond, waarna ze een poging willen wagen de oversteek van Bodrum naar Kos te wagen. Foto Bulent Kilic / AFP

Migranten en vluchtelingen worden in Turkije opgesloten en gedeporteerd zonder eerlijk proces en toegang tot juridische bijstand. Dat geldt ook voor tientallen Syriërs die volgens alle internationale verdragen bescherming zouden moeten genieten. Turkije maakt zich daarmee schuldig aan grove mensenrechtenschendingen.

Dat staat in een rapport van mensenrechtenorganisatie Amnesty International dat woensdag verschijnt. Migranten en vluchtelingen die zijn opgepakt terwijl ze proberen illegaal naar de Europese Unie (EU) te komen, worden vastgezet in detentiecentra verspreid over het land. Hun telefoons worden afgepakt. Ze hebben vaak geen idee waar ze zijn en krijgen geen toestemming om hun familie of een advocaat in te lichten.

Om vrij te komen moeten ze een verklaring tekenen waarin staat dat ze vrijwillig terugkeren naar hun land van herkomst. De migranten hebben vaak geen flauw idee wat in de verklaring staat, omdat ze die niet kunnen lezen. Ze krijgen geen kopie mee. Een deel van hen wordt vervolgens gedwongen gedeporteerd.

Het wás humaan

De mensenrechtenorganisatie signaleert dat de Turkse autoriteiten zich sinds september veel harder opstellen ten opzichte van vluchtelingen en migranten. Toen begonnen onderhandelingen met de EU over het indammen van de vluchtelingenstroom die via Turkije naar de EU gaat.

Voor die tijd liet de Turkse politie de meeste migranten met rust. Amnesty omschrijft de Turkse behandeling van migranten over het algemeen als ‘welwillend en humaan’. Als mensen werden opgepakt tijdens bijvoorbeeld een poging illegaal naar Griekenland over te steken werden ze na een paar uur weer vrijgelaten. De meesten probeerden de oversteek dan opnieuw.

Eind november sloten de EU en de Turkse regering een akkoord. Daarin staat onder meer dat Turkije meer moet doen om te voorkomen dat mensen illegaal uitreizen. Ook is afgesproken dat de EU meebetaalt aan de verbetering van de levensomstandigheden van vluchtelingen die in Turkije wonen. Er zijn geen afspraken gemaakt over het verruimen van de legale mogelijkheden voor vluchtelingen om naar Europa te komen en daar asiel aan te vragen.

Met geld van de EU

Amnesty waarschuwt de EU dat het dreigt medeverantwoordelijk te worden voor grove schendingen van mensenrechten. Amnesty-directeur John Dalhuisen:

“Door Turkije in te schakelen als poortwachter van de EU in deze vluchtelingencrisis, dreigt de EU ernstige mensenrechtenschendingen te negeren en aan te moedigen. De samenwerking tussen de EU en Turkije op het vlak van migratie moet ophouden tot zulke schendingen zijn onderzocht en beëindigd.”

De centra waar de opgepakte migranten worden vastgehouden zijn grotendeels door de EU gefinancierd. Ook door de EU betaalde open centra voor de ontvangst van asielzoekers, worden in de praktijk gebruikt voor detentie.

Om hoeveel mensen het precies gaat is niet duidelijk. Turkse autoriteiten verstrekken dat soort gegevens niet. Het rapport van Amnesty is hoofdzakelijk gebaseerd op ooggetuigenverklaringen. De organisatie klaagt over het gebrek aan transparantie. Turkije biedt op dit moment plaats aan meer dan 2,2 miljoen Syrische vluchtelingen en honderdduizenden vluchtelingen uit andere landen, waaronder veel Irakezen, Afghanen en Pakistanen.