De dag dat Merkels woorden vleugels kregen

Bondskanselier Merkel verenigt diep verdeelde partij. Ze weigerde een bovengrens te noemen voor asielzoekers.

Merkel neemt cadeaus in ontvangst tijdens het partijcongres. Foto Kai Pfaffenbach / Reuters

Toen bondskanselier Angela Merkel (CDU) gisterenmiddag het congres van haar partij toesprak over de asielcrisis leken haar woorden vleugels te krijgen. En dat was wonderbaarlijk, want Merkel is juist berucht om haar technocratische toespraken. Maar gisteren sprak een andere Merkel. Heribert Prantl van de Süddeutsche Zeitung, die niet bekend staat als groot bewonderaar van de bondskanselier, sprak over een „pinksterwonder vlak voor Kerst”.

Merkel was erin geslaagd een partij achter zich te verenigen, die tot dat moment diep verdeeld was over de koers die zij sinds de zomer is ingeslagen bij de opvang van asielzoekers in Duitsland. Merkel werd na afloop beloond met bijna tien minuten ovationeel applaus en gejuich. Daarin school voor een groot deel opluchting. Opluchting over het vermijden van interne strijd in de partij, zoals afgelopen week gebeurde op het partijcongres van de coalitiepartner SPD.

De afgelopen maanden was met het toenemen van het aantal asielzoekers en de dalende populariteit van de CDU, twijfel gerezen over Merkels koers van „wir schaffen das” en open grenzen voor echte vluchtelingen. Duitsland heeft dit jaar bijna een miljoen asielzoekers toegelaten en de opvang zorgt voor bestuurlijke problemen en maatschappelijke onrust.

Op een congres twee weken geleden bij de Beierse zusterpartij CSU werd Merkel op het podium door de Beierse premier Horst Seehofer vernederd omdat zij niet wilde toegeven aan de druk om een bovengrens te noemen van het aantal asielzoekers dat het land zal opnemen.

'Humanitair imperatief'

Merkel, die mordicus tegenstander is van dit soort symbolen, kwam haar critici tegemoet door in een richtinggevende resolutie van het partijbestuur een formulering op te nemen over het terugbrengen van het aantal asielzoekers. Opluchting heerste dus onder de duizend CDU-afgevaardigden toen zij, op een handvol tegenstemmers na, instemden met de nieuwe lijn.

Merkel was erin geslaagd haar partijgenoten ervan te overtuigen dat die openheid van Duitsland ten opzichte van vluchtelingen typisch CDU-beleid was. Vluchtelingen opnemen vloeit volgens haar voort uit een ‘humanitair imperatief’. Dat was een verwijzing naar de ‘categorische imperatief’ van de filosoof Immanuel Kant. In de politieke praktijk van Merkel betekent dit: Duitsland heeft de morele plicht vluchtelingen fatsoenlijk onderdak te bieden.

Foto Ralph Orlowski / Reuters

Merkel kietelde de vaderlandsliefde van haar achterban door dingen te zeggen als: „Het behoort tot de identiteit van ons land om grote dingen tot stand te brengen.” En ze raakte zeker een snaar toen ze sprak tot degenen die bang zijn dat Duitsland zal veranderen door de komst van zoveel vreemdelingen. Verandering is noodzakelijk voor vooruitgang, zei Merkel onder verwijzing naar Einstein. „Duitsland is al veranderd in de afgelopen 25 jaar, maar over 25 jaar zal het nog steeds mijn Duitsland zijn.”

De hoogtepunten uit Merkels toespraak volgens haar eigen partij: