Rechts Frankrijk aarzelt: is Sarkozy wel onze beste man?

De oud-president wil de macht terug maar afgelopen zondag presteerde zijn rechtse front maar matig.

Oud-president Nicolas Sarkozy zondag in het kieshokje. De uitslag was geen doorslaggevend succes voor hem. PHILIPPE WOJAZER/EPA

Alleen hij, Nicolas Sarkozy, zou rechtse kiezers bij het Front National van Marine Le Pen kunnen weghouden. Dat was althans de gedachte toen de oud-president ruim een jaar geleden aankondigde Frans rechts te willen gaan leiden.

Nu staan zijn leiderschap en de strategie van de Republikeinen weer ter discussie. Moet de partij meer naar het midden of juist meer naar rechts om de FN-kiezer aan boord te krijgen? En is Sarkozy wel de meest geschikte presidentskandidaat voor 2017?

Want terwijl de onvrede over de regerende socialisten groot is, profiteerden de Republikeinen daar bij de regioverkiezingen van afgelopen weekend maar heel beperkt van. Het FN heeft na winst in de eerste ronde weliswaar geen enkele regio gewonnen, maar de voor de Republikeinen verwachte ‘blauwe golf’ bleef uit.

Van de dertien regio’s wisten zij er zeven binnen te halen, maar in drie daarvan doordat de Parti Socialiste zijn kandidaat terugtrok om verkiezing van het FN te voorkomen. De socialisten wonnen tijdens het presidentschap van Sarkozy in 2010, op de golven van de onvrede over zijn beleid, nog praktisch alle regio’s. Nu bleef het verlies beperkt en kreeg de partij van Hollande vijf regio’s.

Niet de bruggenbouwer

Al meteen na de eerste ronde meldden de critici zich. „Rechts is niet klaar voor nationale verkiezingen”, zei oud-minister Éric Woerth. Er was nog geen „programma” en geen „officiële leider”. Dit is het „echec van Sarkozy”, vond parlementslid Hervé Mariton. Pas eind 2016 zijn er voorverkiezingen waarin Sarkozy tegen onder meer oud-premier Alain Juppé uitkomt. Steunpilaren van de oud-president willen die nu vervroegen.

Dat Sarkozy niet de leider is die alle courants (partijstromingen) samenbrengt, bleek ook tijdens de campagnes voor de tweede ronde. Hij had zijn agenda vrijgemaakt om lokale partijgenoten bij te staan, maar in geen van de regio’s waar het er om spande wilden kandidaten met hem gezien worden. Sarkozy, die sinds de verkiezingen van 2012 steeds meer FN-stokpaardjes berijdt, was niet de persoon die links en rechts kon verenigen.

Hij had zich vorige week bovendien stellig tegen het zogenoemde ‘Republikeinse Front’ gekeerd: strategische bewegingen om verkiezing van het FN te beletten. Als de kiezers zijn advies hadden opgevolgd, dan waren de kandidaten van de Republikeinen in het noorden en het zuiden verslagen, sneerde zijn vicevoorzitter Nathalie Kosciusko-Morizet zondagavond na de eerste exitpolls. „Ik ben blij dat de kiezers dat niet hebben toegepast.”

Maandag werd ‘NKM’, zoals de Fransen de oud-minister noemen, meteen door Sarkozy aan de kant gezet. „Het is een oud stalinistisch idee om te denken dat een partij zich versterkt door die te zuiveren”, zei ze boos toen ze het partijbureau verliet. „Het FN haalde gisteren zijn hoogste score ooit; dat vraagt om debat.”

 Stem van het midden

Dat debat over de koers zal er komen, beloofde Sarkozy. Hij zal zich daarbij gesterkt voelen door de uitslag die zijn partij in Auvergne-Rhône-Alpes haalde. Dat is de enige plek waar het FN sinds 2012 achteruit is gegaan. De plaatselijke kandidaat van de Republikeinen, Laurent Wauquiez, voerde afgelopen week succesvol campagne met de slogan:

„Immigratie, het is genoeg! Hollande, het is genoeg! Brussel, het is genoeg!”

Sarkozy’s tegenstrever Juppé stelt juist een gematigder koers voor om een herhaling van het verlies in 2012 te voorkomen. Wie een nationalistische stem wil uitbrengen of snoeihard optreden tegen immigratie wil, kiest uiteindelijk „liever voor het origineel dan voor de kopie”, zeggen zijn mensen. Weet hij de partij naar het midden te brengen, dan steunt centrumpoliticus François Bayrou (MoDem) hem door in 2017 geen kandidaat te zijn. Bayrou wil niet met Sarkozy samenwerken.

Als links wél samenwerkt en rechts niet, dan is er de kans dat de Republikeinen in 2017 niet de tweede kiesronde halen. Dat zou vooral de kansen van Marine Le Pen vergroten,zegt onderzoeker Cécile Alduy die net een boek over haar uit heeft. Het FN is „ideologisch winnaar” doordat het enkele jaren geleden nog omstreden discours nu gemeengoed lijkt te worden, zegt ze.

„Als Sarkozy zich daar ook van bedient en niet de tweede ronde haalt, dan zal Le Pen zijn stemmen erbij krijgen en Hollande verslaan.”

Lees ook: Zo groot, en toch geen echte macht