Hersengolven bepalen wat je verstaat als je iemand ziet praten

Wie de klank ‘ga’ hoort, maar tegelijkertijd een mond ziet die ‘da’ zegt, hóórt ook ‘da’, ondanks de audio. Dit is het McGurk-effect, een illusie die je moet zien. Neurowetenschapper Sanne ten Oever van de Universiteit Maastricht gebruikte een variant hierop om te laten zien hoe onze hersengolven bepalen wát we precies verstaan. Ze publiceerde het onderzoek maandag in PNAS.

„Als je naar een taal luistert die je verstaat, deel je het geluid automatisch op in de juiste lettergrepen en klanken”, legt Ten Oever uit aan de telefoon. Hoe gemakkelijk dat eigenlijk gaat, valt pas op als je probeert de klanken van een onbekende taal als Japans of Fins te onderscheiden.

Het McGurk-effect, al ontdekt in 1976, laat zien dat de context, bijvoorbeeld het zien van de mond van de spreker, daarbij veel belangrijker is dan veel taalcursussen willen doen geloven. Mogelijk wordt die context ook bepaald door de elektrische activiteit in de hersenen. „Van metingen aan hersengolven wisten we al dat wat je ziet invloed heeft”, zegt Ten Oever. Het zien van een dichtgaande mond, bijvoorbeeld, kan thèta-hersengolven van circa 6-7 hertz ‘resetten’, zodat ze vanaf dat moment als een stopwatch bij nul beginnen.

Ten Oever en collega Alexander Sack vermoedden dat die hersengolven vervolgens meebepalen welke klank iemand waarneemt.

Zij lieten twaalf vrijwilligers eerst een korte ruis-puls horen. Die kunnen net als beeld hersengolven resetten. Na verschillende tijdsintervallen lieten ze de klanken ‘ga’ of ‘da’ horen, en ook varianten die op een glijdende schaal tussen ‘ga’ en ‘da’ in zitten. Ze lieten niks zien.

Welke klank de vrijwilligers precies gehoord bleken te hebben hing uiteraard af van de plek op de ‘ga-da’-schaal. Maar uit metingen van de hersengolven bleek dat het ook afhing van de de fase van die resetgolven. Als de ga/da-klank op de piek viel van een hersengolf, bleken de proefpersonen vaker ‘da’ gehoord te hebben, en in een dal was het vaker juist ‘ga’. Ten Oever: „Hersengolven bepalen dus óók de context bepalen van wat we horen.”