Collegegeld afrekenen per vak en niet per jaar

De coalitiepartijen willen dat studenten collegegeld per studievak mogen afrekenen. In Amsterdam begint een experiment.

Studenten moeten maatwerk krijgen bij het volgen van hun studie, vinden VVD en PvdA. Foto Jerry Lampen/ANP

De regeringspartijen PvdA en VVD willen dat studenten in het hoger onderwijs zich kunnen inschrijven voor losse vakken in plaats van voor een heel collegejaar. Dan hoeven studenten alleen maar het collegegeld voor die losse vakken te betalen en niet voor een heel jaar. Dat maakt het gemakkelijker voor studenten om naast hun studie te werken, zorg te verlenen, een bestuursfunctie te aanvaarden of een onderneming te starten.

„De financiering van het onderwijs moet de dromen en ambities van studenten mogelijk maken, niet beknotten”, schreven de fractiespecialisten Pieter Duisenberg (VVD) en Mohammed Mohandis (PvdA) op de website van de Volkskrant.

De Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam gaan volgend studiejaar met duizend studenten experimenteren met collegegeld per studiepunt in plaats van per studiejaar. Het voorstel, oorspronkelijk bedacht door de Landelijke Studentenvakbond (LSVB), werd maandag in de vorm van een motie gepresenteerd door Mohandis (PvdA) tijdens een overleg van de vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Mohandis vindt dat het huidige hoger onderwijs „weinig flexibiliteit en maatwerk” biedt. Studenten moeten „hun eigen loopbaan inrichten”. Dat past volgens hem ook bij „een leven lang leren”.

Ook via andere weg moet de student maatwerk krijgen. Mohandis stelde – ook met VVD’er Duisenberg – voor om voor onderdelen van het hoger onderwijs certificaten te verlenen. Die zouden ook door andere instellingen erkend moeten worden. Als voorbeeld gelden de zogeheten massive open online courses, collegeseries op internet die vanuit de hele wereld kunnen worden gegeven.

Om het mogelijk te maken langer over een studie te doen, moet volgens Mohandis ook de geldigheidsduur van tentamens niet te veel worden beperkt. Dat zou alleen moeten gebeuren om veroudering van kennis te voorkomen en niet om het studierendement op te voeren.

Het plan stuitte op forse weerstand van de meeste andere partijen in de Kamer. Volgens Paul van Meenen (D66) zal het rendementsdenken dan niet alleen de hele studie maar ook elk tentamen zou gaan beheersen. „Heeft men zich wel gerealiseerd wat de administratieve lasten zijn als er per student moet worden bijgehouden welke vakken die heeft gevolgd en men dat moet vertalen in een bekostiging?” Michel Rog (CDA) vond flexibel leren een vorm van consumentisme. Jasper van Dijk (SP) noemde het „vermarkting en privatisering” van het hoger onderwijs. „Het marktstelsel brengt enorme onzekerheid bij instellingen over financiering”, zei hij. „Die worden afhankelijk van studenten die al of niet vakken gaan shoppen bij een instelling. Het maakt de aanstelling van docenten uiterst onzeker.”

Duisenberg ontkende dat er naar willekeur zou worden geshopt onder vakken. Het moment van betaling zou alleen worden uitgesteld tot het vak ook zou zijn gevolgd. Het onderwijs moet meegaan met de ontwikkeling. „Er is meer keuzevrijheid. het moet meer mogelijk zijn voor studenten om vakken online te volgen, bij Harvard en het MIT. Het CDA wil gedwongen winkelnering.”

Minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA) wil het Amsterdamse „experiment niet te groot maken”. Zij ziet het afrekenen per studiepunt of per vak niet als een overal in te voeren plan. Zij denkt dat een beperkte groep studenten behoefte heeft aan flexibel studeren: degenen die de zorg hebben over een kind, een bestuursfunctie hebben of een onderneming willen starten. Veel studenten hebben juist structuur nodig, denkt de minister.

Voorlopig wil zij bezien waar het experiment toe leidt. Er is volgens haar geen wijziging in de wet voor nodig, maar wel begeleiding door het ministerie. Het interne stelsel van studiebekostiging in Amsterdam is toevallig geschikt voor de flexibele vorm van financiering, maar dat geldt voor lang niet alle instellingen voor hoger onderwijs. De minister zal er later nog nader over rapporteren.

    • Maarten Huygen