‘96 procent Syrische doden door Assad’

Dat zei de Syrische journalist Zaina Erhaim zaterdag in NRC.

Foto Bassam Khabieh/REUTERS

De aanleiding

Waarom is het Westen zo geobsedeerd door IS? Zaina Erhaim (30) traint burgers in Syrië tot journalisten, en ze begrijpt het niet. „Natuurlijk worden Syriërs bedreigd door IS”, zei Erhaim zaterdag in een interview met NRC, „maar de meesten vluchten voor het regime van Assad. Die is verantwoordelijk voor 96 procent van de doden in mijn land.” Klopt dat?

Waar is het op gebaseerd?

Het Syrian Network for Human Rights (SNHR), een van de instanties die slachtoffers van de Syrische burgeroorlog registreren. Uit een overzicht van november blijkt dat sinds 2011, het begin van het conflict, 188.502 burgers zijn omgekomen. 180.879 van hen zouden door het regime van Assad zijn gedood. Inderdaad, 96 procent (95,956).

En, klopt het?

Dodentallen in Syrië zijn een wespennest. De situatie in het land is razend ingewikkeld, veel gebieden zijn ontoegankelijk, overzicht ontbreekt. De VN bijvoorbeeld zijn begin 2014 een periode gestopt met het bijhouden van de doden. Er waren onvoldoende betrouwbare cijfers tot hun beschikking.

Verschillende organisaties komen met verschillende schattingen, van ruim 143.000 doden (Violations Documentation Centre), of 220.000 (de VN) tot meer dan 250.000 (Syrian Observatory for Human Rights). Niemand betwist dat de meeste Syriërs omkwamen in de burgeroorlog tegen Assad. IS is met name actief in het noordoosten van het land, terwijl de burgeroorlog in het hele land voelbaar is. Daarnaast sterven de meeste burgers bij bombardementen, een wapen waarover IS en de rebellen niet beschikken.

Slachtoffers die worden gedood op openbare plekken of in grote groepen, hebben meer kans in overzichten te worden opgenomen, dan incidenten op afgelegen plekken in het land, licht James Miller toe, hoofdredacteur van The Interpreter. Hij deed veel onderzoek naar burgerjournalistiek in het Midden-Oosten. Wat ook niet helpt: Assad en IS geven geen toegang tot door hen beheerst gebied.

Laten we beginnen met het SNHR, bron van de bewering. In hun 96 procent zijn alleen burgerdoden meegenomen. Het merendeel van de doden van de Syrië-oorlog hoort echter bij een van de strijdende partijen. Maar ook als we alléén naar burgers kijken, is er een obstakel: in haar handvest geeft de organisatie toe dat medestanders van het regime weigeren mee te werken. Daarom zal het dodental aan de zijde van het regime lager uitkomen dan het in werkelijkheid is.

Een andere bron is het Violations Documentation Centre in Syria (VDC). Zij registreerden 127.161 mensen die werden gedood door het regime, onder wie 90.476 burgers. Aan de pro-Assadkant worden 20.311 doden geteld, onder wie 1.739 burgers. Een woordvoerder van het VDC zegt dat ook bij burgerslachtoffers 96 procent „niet correct is”, want te hoog – maar het centrum geeft geen ander getal.

Veruit de meest geciteerde bron is het Syrian Observatory for Human Rights. Volgens hun laatste telling kwamen er in Syrië 250.124 mensen om; 30 procent waren militairen van het regime, 30 procent rebellen en 40 procent burger. Van de 115.627 burgerslachtoffers is „70 tot 75 procent” toe te schrijven aan Assad, zegt de directeur over de telefoon. Maar ook op zijn organisatie is kritiek. Hij geeft geen inzicht in de herkomst van de data. En dat is bij al deze getallen het grote probleem: hoe betrouwbaar is het allemaal?

Conclusie

Dat het regime van Assad het leeuwendeel van de doden in Syrië op zijn geweten heeft, wordt niet betwist. Maar 96 procent? Als je kijkt naar álle doden dan klopt dat niet, daarvoor sneuvelden er alleen al te veel militairen van het leger van Assad. Kijk je uitsluitend naar burgerslachtoffers, dan nog lijkt het wel erg hoog. Het probleem is dat écht betrouwbare data ontbreken. We beoordelen de stelling dus, helaas, als niet te checken.

Ook een bewering langs zien komen die je gecheckt wil zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt