Zo groot, en toch geen echte macht

Het nationaal-populistische Front National wint bij tweede ronde in niet één regio.

Het Front National is de grootste partij van Frankrijk, maar gaat geen enkele regio besturen. Na een overdonderende score van 28 procent van de stemmen in de eerste ronde vorige week haalde de nationaal-populistische partij van Marine Le Pen zondag na een hogere opkomst in de tweede ronde nergens genoeg stemmen voor de eindzege.

In de door het FN geleide gemeente Hénin-Beaumont in Noord-Frankrijk komt de klap even na acht uur ’s avonds hard aan. Het is doodstil in sportzaal François Mitterrand als op een scherm de exitpolls verschijnen. Marine Le Pen, hier kandidaat, wordt als vanouds door het kader toegejuicht, maar de stemming is bedrukt.

In een korte toespraak spreekt ze van „infantilisering”, „manipulatie” en „onbeschaafde laster” na de eerste ronde. Ze doelt op de kongsi’s tussen links en rechts, die het geïsoleerde FN van de winst af hielden, en op de felle campagne. Premier Manuel Valls waarschuwde zelfs voor „burgeroorlog” als het FN verkozen zou worden. „Dit is de prijs die we moeten betalen voor de emancipatie van het volk”, zegt Le Pen.

Het „glazen plafond is zeer ruim gebroken” had ze vorige week optimistisch gezegd. De Fransen zouden zich niet meer schamen voor een stem op het FN en de partij was de ‘diabolisering’ voorbij. Met 6,42 miljoen stemmen en kansen om vier regio’s binnen te slepen zou het FN een partij geworden zijn als alle andere.

Gisteren haalde het FN nóg meer stemmen, zelfs het hoogste aantal ooit: 6,45 miljoen. Maar de tweede ronde laat ook zien dat in het Franse kiesstelsel de onstuimige groei nog wel degelijk op grenzen stuit. Terwijl tien kleine en middelgrote Franse gemeenten sinds vorig jaar door het FN worden bestuurd, durfden de Fransen het in meerderheid niet aan om een van de dertien regio’s aan de partij toe te vertrouwen. Datzelfde gebeurde eerder dit jaar bij departementsverkiezingen.

‘Fransen walgen hiervan’

In de twee regio’s waar het FN vorige week het best scoorde, het noordelijke Nord-Pas-de-Calais-Picardie en het zuidelijke Provence-Alpes-Côte d’Azur, trok de regerende Parti Socialiste zijn kandidaat terug om het FN de weg te versperren. Valls vroeg linkse kiezers te stemmen op de kandidaat van de conservatieve Republikeinen van oud-president Sarkozy.

De oude partijen, zegt burgemeester Steeve Briois van Hénin in de sportzaal, hebben zo een „pyrrusoverwinning” behaald. Hij is zichtbaar teleurgesteld. „Het FN vecht in zijn eentje tegen alle andere politieke partijen samen”, zegt hij. „Dit systeem kan niet langer voortduren.”

Hoeveel miljoenen kiezers het FN in eerste rondes ook trekt: de partij staat alleen, doordat ze geen stembusakkoorden sluit voor de beslissende tweede ronde. Links, dat vijf regio’s won, kon in de tweede ronde rekenen op steun van kiezers van groene partij EELV en van extreem-links. Rechts won zeven regio’s, deels dankzij linkse steun.

„Dit anti-democratische kiessysteem is bestemd voor partijen die de macht al in handen hebben”, klaagt FN-verkiezingsstrateeg Michel Guiniot als in de feestzaal in Hénin halverwege de avond nog vooral journalisten over zijn. „De Fransen walgen hiervan, ze begrijpen niet waarom een partij zo groot kan worden en toch geen macht krijgt.”

Dat het zogenoemde ‘Front Républicain’ tegen het FN zelfs in het zuiden werkte, moet met het oog op de presidentsverkiezingen van 2017 een geruststelling zijn voor Sarkozy’s Republikeinen. Zijn kandidaat Christian Estrosi vertegenwoordigt de meest rechtse vleugel van de partij en veel linkse kiezers zeiden moeite te hebben op hem te moeten stemmen om erger te voorkomen. Maar ze hebben het toch gedaan, waardoor Le Pens nicht Marion naast de winst greep.

FN noemt zich morele winnaar

De verwachting is dat bij de presidentsverkiezingen van 2017 de kandidaat van de PS (waarschijnlijk president Hollande), de eerste ronde niet doorkomt, waarna in een tweede ronde de kandidaat van de Republikeinen (mogelijk Sarkozy) steun van links nodig heeft om Marine Le Pen te verslaan. Dat zou een herhaling zijn van 21 april 2002, de voor de PS traumatische eerste presidentsronde waarin Lionel Jospin het aflegde tegen toenmalig FN-leider Jean-Marie Le Pen en linkse kiezers in de tweede ronde massaal op de rechtse kandidaat Chirac moesten stemmen.

Dat „het systeem” die „onnatuurlijke samenwerkingsverbanden” nodig heeft, maakt het FN volgens Guiniot moreel winnaar. Hoewel de PS en de Republikeinen zeggen lessen te trekken uit de onvrede, zullen miljoenen kiezers zich niet vertegenwoordigd voelen. Zo heeft de partij weer genoeg munitie voor 2017.

Het FN heeft „de ideeënstrijd gewonnen”, zegt Briois. De verschillen worden bovendien steeds kleiner. Guiniot: „Het is zaak in de eerste ronde de absolute meerderheid te halen. We staan nu rond 30 procent, dus we zijn er bijna. Zoals De Gaulle zei: we hebben een slag verloren, maar niet de oorlog. Op een dag laten we het systeem ontploffen.”