Zo groot, en toch geen echte macht

Nationaal-populistische Front National wint bij tweede ronde in niet één regio. Leider Le Pen wijt dat aan „onbeschaafde laster”.

Marine Le Pen, zondagavond, op haar partijbijeenkomst in Hénin-Beaumont. Foto Yves Herman/Reuters

Het Front National is de grootste partij van Frankrijk, maar gaat geen enkele regio besturen. Na een overdonderende meerderheid van 28 procent van de stemmen in de eerste ronde van vorige week, haalde de nationaal-populistische partij van Marine Le Pen zondag na een hogere opkomst nergens voldoende stemmen voor de eindoverwinning.

In de door het FN geleide gemeente Hénin-Beaumont in Noord-Frankrijk, komt de klap even na acht uur ’s avonds hard aan. Het is doodstil in sportzaal François Mitterrand als op een scherm de eerste exitpolls verschijnen. Partijleider Marine Le Pen, hier kandidaat, wordt als vanouds door het partijkader toegejuicht, maar de stemming blijft bedrukt.

Grenzen van groei

In een korte toespraak spreekt ze van „infantilisering”, „manipulatie” en „onbeschaafde laster” na de eerste ronde van vorige week. Ze doelt op de kongsi’s tussen links en rechts, die het geïsoleerde FN van de winst hielden, en op de felle campagne. Premier Manuel Valls waarschuwde zelfs voor „burgeroorlog” als het FN verkozen zou worden. „Dit is de prijs die we moeten betalen voor de emancipatie van het volk”, zegt Le Pen.

Het „glazen plafond is zeer ruim gebroken” had ze in een optimistischer verhaal vorige week nog gezegd. De Fransen zouden zich niet meer schamen voor een stem op het FN en de partij was de ‘diabolisering’ voorbij. Met 6 miljoen stemmen in de eerste ronde en kansen om vier regio’s binnen te slepen, zou het FN een partij geworden zijn als alle anderen.

Maar de tweede ronde laat zien dat in het Franse kiesstelsel de onstuimige groei wel degelijk op grenzen stuit. Terwijl tien kleine en middelgrote Franse gemeentes sinds vorig jaar door het FN worden bestuurd, durfden de Fransen het in meerderheid niet aan om één van de dertien regio’s aan het op bestuurlijk gebied onervaren FN toe te vertrouwen. Datzelfde gebeurde eerder dit jaar bij departementsverkiezingen.

Klik of tap op de bollen voor meer informatie:

 'Fransen walgen hiervan'

In de twee regio’s waar het FN vorige week het best scoorde, het noordelijke Nord-Pas-de-Calais-Picardie en het zuidelijke Provence-Alpes-Côte d’Azur, trok de regerende Parti Socialiste zijn kandidaat terug om het FN de weg te versperren. Valls riep linkse kiezers op om te stemmen op de kandidaat van de conservatieve Republikeinen van oud-president Nicolas Sarkozy.

De oude partijen, zegt burgemeester Steeve Briois van Hénin in de sportzaal, hebben zo een „pyrrusoverwinning” behaald. Hij is zichtbaar teleurgesteld en had zich op een feestje verheugd. „Het FN vecht in zijn eentje tegen alle andere politieke partijen samen”, zegt hij. „Dit systeem kan niet langer voortduren.”

Hoeveel miljoenen kiezers het FN in eerste rondes ook trekt: de partij staat alleen doordat geen stembusakkoorden worden gesloten voor de beslissende tweede ronde. Links, dat vijf regio’s won, kon in de tweede ronde rekenen op steun van kiezers van groene partij EELV en van extreem-links. Rechts won zeven regio’s, deels dankzij linkse steun.

„Dit anti-democratische kiessysteem is bestemd voor de partijen die de macht al in handen hebben”, klaagt verkiezingsstrateeg Michel Guiniot van het FN als in de feestzaal in Hénin halverwege de avond nog vooral journalisten over zijn. „De Fransen walgen hiervan, ze begrijpen niet waarom een partij zo groot kan worden en toch geen macht krijgt.”

Traumatische herinnering

Dat het zogenoemde ‘Front Républicain’ tegen het FN zelfs in Provence-Alpes-Côte d’Azur heeft gewerkt, moet met het oog op de presidentsverkiezingen van 2017 een geruststelling zijn voor de Republikeinen van Sarkozy. Zijn kandidaat Christian Estrosi is representant van de meest rechtervleugel van de partij en veel linkse kiezers zeiden de laatste week grote moeite te hebben juist op hem te moeten stemmen om erger te voorkomen. Maar ze hebben het toch gedaan, waardoor Le Pens nicht Marion hier naast de winst greep.

De verwachting is dat bij de presidentsverkiezingen van 2017 de kandidaat van de PS (waarschijnlijk president Hollande), de eerste ronde niet doorkomt, waarna in een tweede ronde de kandidaat van de Republikeinen (mogelijk Sarkozy) tegen Marine Le Pen uitkomt en steun van links nodig heeft. Dat zou een herhaling zijn van 21 april 2002, de voor de PS nog altijd traumatische eerste presidentsronde waarin Lionel Jospin het aflegde tegen toenmalig FN-leider Jean-Marie Le Pen en linkse kiezers in de tweede ronde massaal op de rechtse kandidaat Chirac stemden.

Dat „het systeem” dergelijke „totaal onnatuurlijke samenwerkingsverbanden” nodig heeft om de macht te behouden, maakt het FN volgens Guiniot de morele winnaar van de afgelopen twee zondagen. Miljoenen kiezers zullen zich opnieuw niet vertegenwoordigd voelen, zegt hij.

„De verschillen tussen ons en de andere partijen worden steeds kleiner”, troost Briois zich. Guiniot: „Het is zaak in de eerste ronde de absolute meerderheid te halen. We staan nu rond 30 procent, dus we zijn er bijna. Op een dag laten we het systeem ontploffen.”