Zijn Abe’s plannen ambitieus genoeg?

Ondanks groeicijfers is onzeker of de poging van de Japanse premier om de economie uit het slop te trekken zal slagen.

Het zakelijke district van Tokio. Foto’s Toru Hanai / REUTERS

Treur of juich nooit te vroeg over Japanse economische groeicijfers. Dat bleek ook vorige week weer. In november nog wezen voorlopige gegevens uit dat de Japanse economie in het derde kwartaal met 0,8 procent was gekrompen, waardoor het land opnieuw in een recessie leek te zijn beland. Maar vorige week toonden gecorrigeerde cijfers juist dat het bbp in dat zelfde kwartaal met 1 procent was gegroeid. Zo gaat het vaker in het verder zo precieze Japan, als gevolg van een nogal nonchalante omgang van de overheid met zijn economische cijfers.

Ondanks de jongste cijfers blijft onzeker of ‘Abenomics’, de ambitieuze poging van premier Shinzo Abe om de Japanse economie na ruim twee decennia van stagnatie uit het slop te trekken, slaagt. Al drie keer sinds Abe’s aantreden in december 2012 is Japan kort in recessie geraakt. Ook gecorrigeerde cijfers bevestigden dat. Zelfs in de regering is er nog niemand die durft te beweren dat het land met zijn snel vergrijzende bevolking nu definitief de weg omhoog heeft teruggevonden.

„Maar ik geloof dat het wel de juiste aanpak is”, zegt Takashi Terada (48), hoogleraar politieke economie aan de Doshisha-universiteit in Kyoto, die begin deze maand in Nederland was. „Een alternatief zie ik op het moment niet.” Ook de bevolking houdt volgens peilingen vertrouwen in Abe’s economische beleid. De goedkope olie van het moment helpt Japan, arm aan energie, een handje. Daardoor staat de handelsbalans weer in de plus.

Alles in Japan is er de laatste jaren op gericht bedrijven en consumenten weer vertrouwen in de toekomst in te boezemen zodat ze investeren en consumeren, waardoor de economie in een spiraal omhoog raakt. Cruciaal daarbij is om de deflatietendens van de laatste paar decennia om te buigen in inflatie. Dan loont het immers weer om geld uit te geven en te investeren en houden mensen hun geld niet in de zak, in de veronderstelling dat ze op een later tijdstip dezelfde goederen en diensten voor minder geld kunnen krijgen.

Maar veel Japanners blijven de toekomst somber in zien. Juist ook jongeren, die niet meer op dezelfde vaste banen kunnen rekenen als hun ouders, maken zich zorgen. Dat de meesten wel werk hebben, zij het niet vast – de jongste werkloosheidscijfers gaven aan dat slechts 3,1 procent van de Japanners geen werk kan vinden – maakt voor hen weinig verschil. „Ik sprak laatst studenten van een jaar of twintig”, zegt Terada. „Ze maakten zich nu al zorgen over hun pensioenvoorzieningen, al hebben ze nog minstens veertig jaar te gaan. De pensioengerechtigde leeftijd is onlangs ook nog eens verhoogd tot 65 jaar. Ik had met hen te doen.”

Geldkraan al drie jaar open

Om de economie aan te zwengelen hanteert Abe drie ‘pijlen’. Ten eerste trekt zijn regering, samen met de centrale bank, nu al drie jaar de geldkraan wijdopen. Astronomische hoeveelheden yen zijn de laatste jaren in omloop gebracht. Ook investeert de overheid driftig in infrastructuur, waardoor het toch al enorme begrotingstekort en de staatsschuld verder oplopen. De derde pijl is gericht op structurele hervormingen. Daarbij gaat het onder meer om een liberalisering van de arbeidsmarkt en betere arbeidsvoorwaarden voor vrouwen zodat die meer buitenshuis gaan werken.

Door dat alles hopen Abe en zijn economische team Japan internationaal meer concurrerend te maken. Dat is ook van belang omdat Japan na lang aarzelen meedoet aan het Trans-Pacifisch Partnerschap (TPP), een vrijhandelszone met de Verenigde Staten en tien andere staten uit het Pacifisch gebied. In oktober bereikten deze landen een akkoord hierover. Ze worden geacht hun economieën meer open te stellen voor buitenlanders.

Japan heeft hier lang tegenaan gehikt. Het beschermde met name zijn inefficiënte landbouwsector met forse tariefmuren. Wie meer dan een bepaald quotum rijst wil importeren in Japan, moet nu nog een heffing van ruim 700 procent betalen. Ook beschermt het zijn vissers.

Maar Abe heeft het verzet tegen TPP weten te breken en de subsidies zullen geleidelijk worden afgebouwd. Een kleine meerderheid van de Japanners steunt nu volgens opiniepeilingen het verdrag, dat overigens vermoedelijk pas over enkele jaren in werking treedt. Terada verwacht eveneens veel goeds van TPP. „TPP is erg belangrijk voor Japan. Het is een van de landen die er het meest van kunnen profiteren, met naar verwachting een extra groei per jaar van 1,6 procent. TPP kan een grote stimulans voor Japan betekenen.”