Wanhopig protest tegen wapens

Amerikanen demonstreerden zondag tegen wapengeweld. Verandering is niet in zicht.

Caitlin Aguilar (6) met een foto van haar vermoorde zus, bij een bijeenkomst over vuurwapengeweld in Washington foto Kevin Lamarque/Reuters

Sinds de dag dat Adam Lanza twintig kinderen en zes volwassen doodschoot op basisschool Sandy Hook in Connecticut, vandaag drie jaar geleden, gaat Randy Cayea nooit meer zorgeloos naar school. Cayea is docent op een middelbare school in Virginia, en is op zijn manier getekend door Amerika’s epidemie van vuurwapengeweld. „Misschien heeft een leerling een vuurwapen bij zich, misschien staat er opeens een onverwachte indringer in de klas. Ik houd er altijd rekening mee.” Hij, maar ook zijn land, is een zekere onschuld kwijtgeraakt, zegt hij. „Vuurwapens zijn een probleem dat we niet kunnen oplossen. Of we willen het niet, en dat is nog erger.”

In tal van steden in de Verenigde Staten werden gisteren door progressieve organisaties die het vuurwapenbezit willen beperken demonstraties georganiseerd. „We zijn niet langer stil!”, scandeerden de betogers in Washington, waar duizenden mensen bijeen kwamen. Randy Cayea, die met zijn gezin is gekomen, zegt:

„Dit is een strijd tussen de gewone Amerikanen en de machtige lobbyisten van de vuurwapenindustrie. Het wordt tijd dat we dat gevecht een keer aangaan.”

'Nationale schande' voorpagina

De demonstraties in circa honderd Amerikaanse steden droegen vooral optimisme uit. Sprekers benadrukten dat beperking van vuurwapenbezit een zaak was van gezond verstand, en dat een oplossing dichtbij is. De organisaties achter de demonstraties, betaald door voormalig burgemeester Michael Bloomberg van New York, willen de sfeer in het anti-NRA-kamp goed houden. Bloomberg besteedde vijftig miljoen dollar aan een lobby die de machtige National Rifle Association (NRA) moet uitdagen. Bloomberg gelooft niet in lobbyisten, maar in actie van onderop.

Demonstranten zeggen dat de schietpartij in San Bernardino, waarbij veertien mensen werden gedood en 22 gewonden vielen, een omslagpunt was in de VS. The New York Times plaatste voor het eerst sinds 1920 een hoofdredactioneel commentaar op de voorpagina, met ‘Stop de vuurwapenepidemie in Amerika’ als kop. De invloedrijke krant noemde het „een nationale schande” dat oorlogswapens zo eenvoudig verkrijgbaar zijn. President Obama zei in een toespraak dat hij het moeilijker wil maken zware vuurwapens aan te schaffen.

„Sommigen wijzen iedere maatregel af. Maar onze inlichtingendiensten kunnen niet iedereen met plannen voor een massale schietpartij identificeren. We moeten het allereerst moeilijker maken dat ze kunnen toeslaan.”

Maar het gespeelde optimisme van de demonstranten verhult een diepe frustratie. Dit jaar waren er al 367 schietpartijen in de VS geweest waarbij vier of meer slachtoffers vielen. Er zijn meer vuurwapens in privébezit dan er Amerikanen zijn. Meer dan 32.000 Amerikanen kwamen in 2014 om het leven door vuurwapengeweld – dit cijfer omvat ook de vele zelfmoorden met vuurwapens.

Tijd voor 'executive action'?

Alleen: San Bernardino was geen keerpunt. Want zoals altijd na een grote schietpartij, nam de verkoop van vuurwapens snel toe. Wapenbezitters slaan vaak groot in na een schietpartij, omdat ze maatregelen vrezen. En omdat de schutters in San Bernardino een terroristisch doel hadden, bereikte de angst voor terrorisme het niveau na 11 september 2001. Amerikanen reageren op die angst door wapens in te slaan. Uit een peiling van The New York Times vorige week, bleek dat nog maar 44 procent van de Amerikanen een verbod op zware vuurwapens wil, tegen 63 procent vier jaar geleden.

Actie door het Congres is niet te verwachten. Deze week proberen de Democraten bij begrotingsonderhandelingen een negentien jaar oud verbod op onderzoek naar de effecten van vuurwapengeweld uit de wet te krijgen. Dat zal ze waarschijnlijk niet lukken, en het is veelzeggend over het klimaat in Washington. President Obama heeft maar één mogelijkheid: hij broedt op ‘executive action’, ofwel maatregelen buiten het Congres om. Obama is de laatste hoop van het anti-NRA-kamp. Hij zal moeten opschieten, weten ze. Zijn laatste jaar als president gaat bijna in.