Probeer je te verplaatsen in Turkije

De Russische omsingeling van Turkije kan in een oorlog ontaarden, waarschuwt Betsy Udink. De strijd tegen IS zal daarbij verbleken.

Vrijwel dagelijks varen Russische oorlogsschepen door de Bosporus. Maar vorige week stond aan dek een Russische matroos met een raketwerper op de schouder en bedreigde daarmee impliciet de zestien miljoen Turken aan weerskanten van de zee-engte.

In het noorden, aan de Zwarte Zee-kust, ben je je ervan bewust dat naast de Krim nog twee aan die zee grenzende gebieden in feite Russisch zijn: Abchazië en Transnistrië. Aan de zuidkant, de Middellandse Zee-kust, hebben de Russen van de Sovjets de marinebasis in het Syrische Tartus geërfd. Inmiddels bouwen ze er ook een luchtmachtbasis. Sinds de zomer bombardeert de Russische luchtmacht door Turkije gesteunde rebellen dicht bij de Turks-Syrische grens. In Ankara wordt dat gezien als verdere omsingeling.

Van allerlei kanten hoor je: Turkije had de Russische bommenwerper niet moeten neerschieten. Doen wij, West-Europeanen, ook niet als de Russen het Estse of Britse luchtruim schenden. Maar vanuit Turkije gezien moest er een grens gesteld worden. Zwaarwegend voor de Turken was dat het vliegtuig deel uitmaakte van een Russisch eskadron dat Turkmeense rebellen bombardeerde. Turken voelen zich moreel verplicht op te komen voor de aan hen verwante Turkmenen. Vanuit Turkije gezien hebben de Russen het allerergste met hen voor. Ze bombarderen niet alleen de Turkmenen en steunen Assad, maar voeren bovendien de militaire steun op aan de Turks Koerdische afscheidingsbeweging, de PKK en de Syrisch Koerdische YPG.

De YPG en de PKK zijn twee handen op één buik. Voor de Turken is er geen verschil. Rusland heeft de PKK/YPG altijd gesteund. Niet vanwege de ideologie, maar omdat de guerrilla’s de slagkracht van NAVO-lid Turkije verzwakken.

Ook Iran steunt de PKK en de YPG met wapens. Er is nog altijd een open verbinding tussen het regime van Assad en de Syrische Koerden van Rojave (West-Koerdistan). Voor de Turken heeft de strijd tegen het trio Assad-Rusland-Koerden een hogere urgentie dan de strijd tegen IS, dat in een eigen oorlog tegen de Koerden verwikkeld is. Vanuit het standpunt dat de vijand van mijn vijand mijn vriend is, legt Turkije IS niet veel in de weg.

Met de toenemende Russische steun aan Rojave en PKK, krijgt de Turkse strijd tegen de Koerden een extra dimensie. Ankara heeft nu te maken met een grootmacht die – in de Turkse optiek – de Turkse staat aan stukken wil scheuren. Turkije verdelen, Turkije van de aardbodem vegen, Turkije zijn successen niet gunnen is een paranoïde mantra waarmee Turkse kinderen worden opgevoed. In de Ottomaanse tijd voerden Russische tsaren 17 keer oorlog tegen de Turken. De sultan verloor 17 keer. De tsaren steunden in de negentiende eeuw afscheidingsbewegingen van Ottomaanse onderdanen.

Wat kan Turkije tegen Rojave, de PKK en Rusland doen? Afgelopen weekeinde heeft het Turkse leger met toestemming van Massoud Barzani, de president van Iraaks Koerdistan, een bataljon gestationeerd ten noordoosten van Mosoel. Turken trainen Koerden: de peshmerga’s van Barzani. Barzani’s vijanden zijn dezelfde als die van Turkije: zijn mede-Koerden, die van de PKK en YPG.

Turken zetten Koerden tegen Koerden in. Niets nieuws. Dat doen ze in Turkije zelf ook. Het is de tragiek van Koerden dat ze voortdurend in ruil voor ‘bescherming’ andere Koerden moeten doden. Wij trainen ook de peshmerga’s van Barzani maar dan voor de strijd tegen IS. Onze regeringen zien de Koerden van Barzani als plaatsvervangende ‘laarzen op de grond’. De deal: wij bombarderen uit de lucht, jullie vechten met de geweren en helmen die we jullie schenken. We houden graag alles ‘in de regio’, niet alleen vluchtelingen.

Russen hitsen Turkse en Syrische Koerden op tegen Turkije. Maar Turkije weet ook minderheden in Rusland op te stoken: de moslim-Tataren op de Krim. Stalin deporteerde hen in 1944 naar het dorre Oezbekistan wegens collaboratie met de Duitsers. Vanaf eind jaren tachtig mochten ze terug. De Tataren hebben zich niet neergelegd bij de Russische herinlijving van de Krim in 2014. De Russen beschuldigen de Tataarse oppositiebeweging, Medjlis, van sabotage van de elektriciteitsvoorziening van de Krim. Turkije helpt Medjlis, zegt Moskou.

Als Poetin en Erdogan het niet op tijd bijleggen, dan kan het conflict zodanig escaleren dat Turkije de Bosporus en de Dardanellen afsluit. De Russische Zwarte Zee-vloot kan dan geen kant op. De NAVO, wij dus, zal meegesleurd worden in een oorlog tegen Rusland. Wat gaan de NAVO-landen dan doen: Turkije verdedigen of de Russen hun gang laten gaan? Wat is belangrijker: strijd tegen IS of verdediging van Turkije?

Probeer je te verplaatsen in de Turken, in hun angst voor Russische en Koerdische omsingeling en je ziet dat Turkije tot op het randje van het ondenkbare kan raken. Als het Turks-Russische conflict escaleert dan komen we in een oorlog terecht waarbij die tegen IS in het niet valt.