Balkenende waarschuwde Blair voor stuurloos Irak

Premier Balkenende maakte zich in 2003 zorgen over de periode na Saddam in Irak. Zo meldde Reporter zondag.

Foto EPA/Etienne Ansotte

Minister-president Balkenende heeft in maart 2003 in een telefoongesprek met de Britse premier Blair gewaarschuwd voor de gevolgen van militair ingrijpen in Irak. Het verdrijven van het bewind onder leiding van Saddam Hussein zou kunnen leiden tot fragmentatie van het religieus, etnisch, tribaal en sociaal-economisch sterk verdeelde land.

Het televisieprogramma Reporter maakte gisteren melding van het telefoongesprek waarin Balkenende gezegd zou hebben dat een interventie zou kunnen leiden tot „het oplichten van de deksel”. Irak is na de door de Verenigde Staten en Groot-Brittannië uitgevoerde invasie van 2003 inderdaad uiteengevallen. Het ontstaan van de IS-beweging wordt mede hieruit verklaard.

Dat er bij het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken sinds de zomer van 2002 bezorgdheid bestond over de gevolgen van een regime change in Irak, staat in het rapport van de commissie-Davids die in 2009 onderzoek deed naar de Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog in Irak. Maar de rol van de minister-president wordt niet vermeld. Balkenende zelf heeft het televisieprogramma laten weten niet te willen reageren.

Nederland sprak in 2003 „politieke steun” uit voor het ingrijpen, maar zag af van een actieve militaire bijdrage. Andere Europese landen, zoals Frankrijk en Duitsland, hielden zich afzijdig. Naderhand leidde de Nederlandse houding tot veel kritiek. Jarenlang hield premier Balkenende een onderzoek af naar de precieze gang van zaken rond de aanloop naar de oorlog in Irak en de Nederlandse betrokkenheid daarbij.

Na grote politieke druk en uitvoerige onderzoeken in andere landen stemde Balkenende uiteindelijk toch in met een onderzoek. Dit onderzoek, onder leiding van de jurist Willibrord Davids, constateerde dat in tegenstelling tot Balkenendes bewering „een volkenrechtelijke grondslag” voor het ingrijpen in Irak had ontbroken. Het in 2010 uitgekomen rapport van Davids stelt dat in Den Haag in de aanloop naar de oorlog zorgen bestonden over het gebrek aan plannen voor de periode na Saddam.