Column

Als leven niet langer vanzelfsprekend is

De negentigjarige man die verschrikkelijk lijdt onder het verlies van zijn vrouw wil niet meer verder leven. „Die enorme eenzaamheid, dat is niet voor te stellen, je kunt de mensen niet vertellen hoe eenzaam het is.” Hij doet zijn best zegt hij. Hij gaat naar muziekuitvoeringen, gaat met een vriend naar de bowlingbaan en drinkt daar gezellig koffie met anderen. „Dan ben ik er even uit.” Maar het helpt niet. „Elke dag dat ik nog leef, is voor mij een straf.”

De vrouw van 93 die in haar mooie flat met designmeubels, lippenstift op, levendig zit te praten, vergeet gelukkig gemakkelijk alle keren (al dertig!) dat ze in het ziekenhuis heeft gelegen de laatste jaren. Ze komt nergens anders meer dan in de supermarkt – in haar eentje naar muziek of ballet gaan vindt ze naar.

En vriendinnen heeft ze niet meer. Maar ze heeft nichten, kinderen, ‘een groot netwerk’. „Je moet altijd kijken naar wat je wel hebt”, zegt ze vastberaden.

Oud zijn is vaak niet zo leuk. Het programma Kruispunt had een paar oude mensen aan het woord gelaten in verband met de ‘klaar met leven’ discussie. Op de ongelukkige meneer na, wilde geen van de vier geportretteerden dat het leven nu direct afgelopen zou zijn. Ze willen wel dat die mogelijkheid er is, ooit. Zelf je einde kiezen, dát is moeilijk, zegt de 93-jarige vrouw. Het komt nooit goed uit, lacht ze. Ze wil eigenlijk dat de natuur gewoon zijn gang gaat.

Misschien houden mensen wel vooral van het gevoel van vrijheid, van mogelijkheden, van zelfbeschikking. Er gebruik van maken is minder makkelijk. We kunnen en moeten zo geweldig veel kiezen, vooral bij de geboorte – of je een kind met een handicap krijgt ja of nee – en bij de dood. Als straks die mogelijkheid er komt, van zo’n klaar-met-leven-pil, is dat dan een verlichting of een belasting?

De cijfers lijken te zeggen dat het afbreken van zwangerschappen bij een verstandelijke handicap niet vaker voorkomt dan vroeger. Veel vrouwen maken geen gebruik van prenatale diagnostiek.

Zou het net zo gaan aan het einde van het leven? Misschien ga je juist meer beseffen dat je nog aan het leven hangt als je weet dat je het ook kunt beëindigen.

Misschien is het ook wel een te grote vraag die Kruispunt stelde: wat maakt uw leven de moeite waard, waar geniet u van? Zou ik zelf ook nog niet zo makkelijk vinden om te zeggen – ik leef. En daarin is veel wat me bezig houdt, maar ik leef niet óm af en toe te genieten van een wandeling, een boek, een nabijheid. Het wordt pas een kwestie als je het leven heel onvanzelfsprekend gaat vinden, door verdriet, pijn, depressie, eenzaamheid.

Keek laatst ook naar een paar afleveringen van het programma dat Sophie Hilbrand, pas veertig, afgelopen najaar maakte over de angst voor het oud worden. Daar betekende oud worden: rimpels krijgen en wel of niet botox gebruiken.

Geen van de oude mensen in Kruispunt wijdde maar één woord aan rimpels. Daar hoor ik ook verder oude mensen nooit over praten.

Er zijn de jaren waarin langzaam het mooie en frisse en jeugdige uit je gezicht en gestalte verdwijnen. Je kunt dan als Madonna vijf uur per dag fitnessen en een heleboel lifts en injecties nemen. Maar jong ben je even zo goed niet meer.

Dat is niet zo erg. Ook grotere ongemakken zijn wel te verdragen. Het gevoel van vanzelfsprekendheid over het leven verliezen, dat is erg.