Shaker Aamer is vrij uit Guantánamo en vertelt hoe dat is

De Brit Shaker Aamer is net vrij uit Guantánamo en begrijpt niets van terroristen. “Als je zo boos bent op dit land, moet je gewoon oprotten.” Hij probeert nu een band op te bouwen met zijn kinderen.

Ongedateerde foto van Shaker Aamer op Guantánamo Bay. Foto: AFP

Het moment dat zijn vrouw binnenkwam, deed alle pijn van veertien jaar Guantánamo Bay vergeten. Dat vertelt Shaker Aamer, de laatste Brit die vastzat in de Amerikaanse gevangenis voor terreurverdachten, in zijn eerste interview.

,,Ze kwam binnen. Dat moment spoelde alle pijn weg. Het spoelde de moeheid, de kwelling, de stress weg. Het was alsof het allemaal niet meer bestond.”

Het interview is gegeven aan David Rose van de Mail on Sunday. De onderzoeksjournalist volgt Guantánamo Bay al sinds de oprichting begin 2002, interviewde ook andere vrijgelaten Guantánamo-gevangenen als eerste en onthulde onder meer dat de Brit Binyam Mohamed met medeweten van Britse geheim agenten zou zijn gemarteld. Mohamed en enkele medegevangenen kregen een schadevergoeding van 1 miljoen pond (1,36 miljoen euro).

Ook de 48-jarige Aamer zegt dat MI5 wist dat hij op Guantánamo werd gemarteld. Een Britse agent met ,,blond haar en bekakt Engels accent” zou zelfs aanwezig zijn geweest toen hij met zijn hoofd tegen de muur werd gesmeten, terwijl hij nog geboeid in zijn stoel zat. Dat was een van de ondervragingstechnieken van de Amerikanen.

De VS verdachten hem er oorspronkelijk van ,,een naaste medewerker” te zijn geweest van Osama bin Laden, het brein achter de aanslagen van 9/11. Maar bewijs daarvoor was er niet. Aamer is, net als honderden anderen die de VS overbrachten naar Guantánamo Bay, nooit aangeklaagd. In 2007 bepaalde de Amerikaanse regering dat hij kon worden vrijgelaten, wat uiteindelijk nog acht jaar duurde.

Aamer geeft een duidelijke riposte aan iedereen die vindt dat waar rook is, ook vuur moet zijn. Tegen jongeren die zich aangetrokken voelen door Islamitische Staat of die aanslagen plegen in het VK, zoals de mannen die met een hakmes militair Lee Rigby vermoordden, zegt hij:

,,Hoe kan je jezelf het recht geven in dit land te wonen, en samen te leven met de mensen, en te doen alsof je een normaal mens bent, en dan de straat op te gaan en mensen proberen te doden?”

Aamer zegt dat terreur niet in overeenstemming is met zijn idee van de islam. ,,Zelfs als er een oorlog is kun je niet zomaar iedereen doden. Je kunt geen kinderen doden, je kunt geen geen kapelanen doden, je kunt niet zomaar de straat opgaan, een mes pakken en mensen beginnen neer te steken. Als je zo boos bent op dit land, moet je gewoon oprotten.”

Aamer had, toen hij nog op Guantánamo zat, een video voor IS willen opnemen om Alan Henning, de Britse liefdadigheidswerker die vorig jaar in Syrië werd onthoofd, vrij te krijgen.

,,Het begrip oorlog gaat volgens de islam niet over lukraak doden. Er zijn regels over hoe je gevangenen moet behandelen. Als iemand onschuldig is, iemand die kwam om te helpen, dan moet je je eten met hem delen en hem humaan behandelen.”

De Amerikaanse regering weigerde op Aamers voorstel in te gaan, zegt advocaat Clive Stafford Smith.

Foto: Craig Hibbert voor Mail on Sunday

Foto: Craig Hibbert voor Mail on Sunday. Foto: Craig Hibbert voor Mail on Sunday

Op de foto’s in de Mail on Sunday ziet Aamer er goed uit voor iemand die 5.007 dagen vastzat. Hij lacht hartelijk, en vertelt over de ,,onhandige” eerste ontmoeting met zijn kinderen, inmiddels tieners. De jongste, Faris, had hij nooit ontmoet. Faris werd geboren op de dag dat Aamer op Guantánamo Bay aankwam. In de weken daarna ging het contact steeds gemakkelijker.

,,Ik barbecuede in de tuin, ook al was het koud. Ze vonden het geweldig: ze konden zien dat ik nog steeds een goede kok ben.”

Journalist Rose werd meegenomen op ,,het meest Britse familieuitje denkbaar”, een winkelmiddag in een outlet bij Oxford en lunch bij sandwichketen Pret a Manger.

Aamer vertelt verder uitgebreid over wat vrijheid betekent. Maar duidelijk wordt ook hoe wantrouwig de veertien jaar gevangenschap hem hebben gemaakt. Zelfs in het vliegtuig terug naar Londen vreesde hij dat het ,,een truc was”. Maar de koude natte herfstlucht voelde als Engeland:

,,Zodra de deuren opengingen, zei ik tegen de politieagent naast me: ‘Dit is mijn eerste ademhaling in vrijheid.’ Alles zag er zo Brits uit.”

Zelfs toen dacht hij nog dat hij ondervraagd zou worden. Maar de douaneambtenaren die hem ontvingen; ze hadden ,,tranen in de ogen”. En toen hij een bankrekening wilde openen en als eerder adres ‘Guantánamo’ op moest geven, verwachtte hij dat de directeur werd geroepen. Maar de manager ,,nam mijn hand vast en zei ‘het is een eer met u te spreken’.”