Vrijwel niemand denkt dat Kasjanov dé man is

Michail Kasjanov moet de Democratische coalitie de Doema in leiden. Maar het volk wantrouwt hem.

Michael Chodorkovski

Het was een bijeenkomst in Amerikaanse stijl, in een Moskous hotel dat herinnerde aan de Sovjetunie. De organisatie van oppositiepartij ‘Parnas’ heeft borden en vlaggetjes uitgedeeld onder het publiek, en er wordt geoefend met zwaaien. „Ik zie er nog lang niet genoeg”, zegt de man die zaal opwarmt. „Allemaal de lucht in nu!”

Dan klinkt er stampende muziek en komt oppositieleider Michail Kasjnanov het podium op, met in zijn kielzog Aleksej Navalny en de rest van de ‘Democratische Coalitie’, waarin Parnas en verschillende andere liberale partijen zich vorig jaar hebben verenigd. Kasjanov neemt de microfoon. „De parlementsverkiezingen van volgend jaar’’, zo declameert hij luid, „zijn misschien de laatste kans om dit land op een vreedzame manier te veranderen.” Achter hem wapperen de jongeren van de partij enthousiast met hun vlaggetjes. Kasjanov (58), een grijze apparatsjik met een stevig montuur, steekt scherp af tegen de stralende jeugd.

Terwijl Kasjanov speecht, staat Navalny dapper te glimlachen. Navalny is een groot voorstander van primers, voorverkiezingen waarbij de kandidaten door de leden worden gekozen. Die primers komen er inderdaad, maar de nummer 1-positie van Kasjanov staat al vast. De kans dat de voormalige vicepremier onder Poetin de primers in zijn voordeel had kunnen beslechten, lijkt dan ook klein. Afgelopen zomer stelde onderzoeksbureau Levada een lijst samen van de 11 politici die het minste vertrouwen genieten onder de Russische bevolking. Kasjanov stond op plaats negen.

Onthullingen over corruptie

Het contrast met Aleksej Navalany is groot. Al sinds de massale protesten van 2011-2012 is de 39-jarige politicus bekendste oppositieleider. Zijn stichting voor de ‘strijd tegen de corruptie’ heeft de afgelopen maanden nieuws gemaakt met spectaculaire onthullingen. Over de vele honderdduizenden euro’s die Poetins woordvoerder Dmitri Peskov uitgeeft aan horloges. Over het gigantische paleis in Japanse stijl van Ruslands minister van Defensie Sjojgoe. Vorige week publiceerde Navalny’s stichting een documentaire van een uur over de criminele zaken van de twee zonen van de baas van het Russische openbaar ministerie, procureur-generaal Tsjajka. Curruptie en racketeering met hulp van vriendjes in het OM, zelfs voor Russen was het een schok.

Kandidaten uitgeschakeld

Navalny zou de aangewezen man zijn om de Democratische Coalitie volgend jaar de Russische Doema in te leiden. Maar Navalny mag zich niet verkiesbaar stellen. Eind 2014 werd hij, in een politiek getint proces, veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf wegens ‘corruptie’ – zijn tweede veroordeling al. Bovendien is zijn ‘Partij voor de vooruitgang’ door de autoriteiten niet geregistreerd, en hij kan zich dus niet inschrijven voor verkiezingen. De Democratische Coalitie doet daarom mee aan de parlementsverkiezingen onder de vlag van Parnas.

Niet alleen oppositieleiders krijgen te maken met de lange arm van de Russische wet. Deze week maakte voormalige olietycoon en Kremlin-criticaster Michail Chodorkovski in Londen bekend dat het Russische OM hem in staat van beschuldiging heeft gesteld wegens de moord op de burgemeester van de oliestad Neftejoegansk, in 1998. In 2003 was Chodorkovski de rijkste man van Rusland, maar toen hij het regime van Poetin begon te bekritiseren werd hij opgepakt wegens fraude, en werd zijn oliebedrijf Joekos verdeeld onder Poetins vrienden. In 2013 verleende de Russische president hem gratie, op voorwaarde dat Chodorkovski zich niet met politiek zou bemoeien. Maar zijn maatschappelijke stichting ‘Open Rusland’ is het Kremlin al geruime tijd een doorn in het oog. En dus wordt opnieuw een nepzaak tegen Chodorkovski aangespannen – dat is althans de uitleg die de voormalige oligarch gaf afgelopen woensdag.

Oproep ‘vreedzame revolutie’

Tijdens de persconferentie riep een zichtbaar gespannen Chodorkovski op tot een ‘revolutie’ in Rusland, die op een ‘vreedzame manier’ zou moeten verlopen. Aleksej Navalny herinnerde aan Chodorkovski’s woorden afgelopen vrijdag. Wat de Democratische Coalitie betreft, verloopt de ‘revolutie’ via de stembus. Maar de oppositie moet het doen met een kandidaat zonder charisma, die volgens onderzoeksbureau Levada minder dan 1 procent van de stemmen zal binnenhalen. In de kwaliteitskrant Kommersant noemde politicoloog Grigori Dobromelov de benoeming van Kasjanov een „slecht idee”.

De vraag is of er een alternatief is voor Kasjanov. De charismatische Boris Nemtsov – die samen met Kasjanov voorzitter was van Parnas, zou het hebben gekund. Maar Nemtsov werd op 27 februari doodgeschoten – vlak bij het Kremlin.