Straks grijpt Le Pen alsnog naast de winst

Ondanks de goede uitslag vorige week, kan Le Pen de regioverkiezingen (zondag ronde twee) nog verliezen. Met alle gevolgen van dien.

Marine Le Pen tijdens een campagnetoespraak op 10 december in Parijs. Foto Ian Langsdon/EPA

Om in Frankrijk verkiezingen te winnen volstaat het niet de meeste stemmen te halen. Terwijl meer dan zes miljoen kiezers het Front National (FN) afgelopen zondag in de eerste ronde van regionale verkiezingen 28 procent van de stemmen bezorgden – een record – weet de nationaal-populistische partij van Marine Le Pen pas zondagavond laat, na de tweede ronde, of dat daadwerkelijk tot enige bestuursverantwoordelijkheid leidt.

In zes van de dertien regio’s kwam het FN in de eerste ronde als grootste uit de bus. Vooral Marion Maréchal Le Pen in het zuiden en partijleider Marine Le Pen in het noorden haalden met scores boven de 40 procent goede resultaten. In het oosten van het land, rond de Elzas, kwam ook de nummer twee van de partij, Florian Philippot, sterk door de eerste ronde.

Maar na een eerste ronde begint het wheelen en dealen om de macht, een integraal onderdeel van het Franse kiesstelsel. En het FN, voor wie kritiek op de bestaande orde en het systeem centraal staat, doet daar niet aan mee. Op hun beurt willen andere partijen weer niet met het FN werken.

De partij staat zo buiten het stelsel. Bij gebrek aan partners is het FN, in de woorden van politicoloog Pascal Perrineau, een „solitaire machtsfactor” geworden, met alle risico’s van dien. Want uiteindelijk win je verkiezingen ook in Frankrijk in het centrum.

Andere partijen werken samen

In veel regio’s sloot de Parti Socialiste van president Hollande deze week akkoorden met de groene partij EELV om de linkse kiezers te verenigen. En hoewel oud-president Sarkozy had gezegd geen stembusakkoorden te willen met de regerende socialisten, hoefde dat de PS er niet van te weerhouden in de regio’s waar het FN het sterkst was zich terug te trekken om, zoals Manuel Valls zei, de „waarden van de republiek te beschermen”. Terwijl Hollande zich deze week op de vlakte hield, riep de premier op hoge toon linkse kiezers op rechts te stemmen. Het FN-programma is „bedrog” en kan tot „burgeroorlog” leiden, zei hij vrijdag nog.

De PS trok zich terug in het noorden en in het zuiden. Daar staat de plaatselijke Le Pen zondag slechts tegenover een kandidaat van de Republikeinen van Sarkozy. Omdat Sarkozy geen lijstverbindingen wilde, is links daar vijf jaar op regioniveau zelfs in de oppositie niet vertegenwoordigd.

Dat trucje om het FN de weg te versperren lijkt volgens de laatste peilingen te werken. Volgens een peiling van bureau TNS Sofres zou Marine Le Pen in Nord-Pas-de-Calais-Picardie zondag na het vertrek van de socialisten verslagen worden door Sarkozy’s kandidaat Xavier Bertrand (47 tegenover 53 procent). Marion Maréchal Le Pen verliest het in de peilingen in haar regio Provence-Alpes-Côte d’Azur van Sarkozy’s oud-minister Christian Estrosi (46 tegenover 54 procent).

Dat laatste is enigszins opmerkelijk omdat veel linkse kiezers moeite hebben met Estrosi en op sociale media dreigen thuis te blijven (#jemabstiens). De burgemeester van Nice flirt al jaren met het FN en zijn gedachtegoed. Bij regioverkiezingen in 1998 deed hij een poging samen te werken met ex-partijleider Jean- Marie Le Pen. Als rechtsbuiten van de Republikeinen raakte Estrosi recent in opspraak toen hij zei dat Frankrijk door een „vijfde colonne” van islamisten onder de voet wordt gelopen.

Een grotere kans maakt het FN in regio’s waar nog wel drie partijen in de tweede ronde zitten. Bijvoorbeeld in Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine, waar Le Pens rechterhand Philippot lijsttrekker is. De socialistische kandidaat aldaar is de huidige regiovoorzitter en weigerde zich terug te trekken, ondanks herhaalde verzoeken van de PS-leiding. Hij is uit de partij gezet, maar staat nu nog wel op de kandidatenlijst. Ook in de regio rond de Bourgogne heeft het FN kansen.

‘Wees niet bang!’, roept Le Pen

„Het systeem is gemobiliseerd”, lachte Philippot vrijdag de strategische bewegingen van de oude politiek weg. „Wees niet bang!” riep Marine Le Pen donderdag in Parijs tegen haar kiezers. Zij moesten zich niet „laten infantiliseren” door een „totalitair regime”, zei ze verwijzend naar de machtsblokken van links en rechts die de laatste decennia Frankrijk hebben bestuurd. Dat de „strategie van demoniseren vergeefs is” toonde de eerste ronde aan, zegt Perrineau.

Ook als het FN zondag door tactisch kiezende Fransen slechts één of geen enkele regio binnensleept, dan hebben de PS, maar vooral ook de Republikeinen, anderhalf jaar voor de presidentsverkiezingen een immens probleem. Opnieuw zullen miljoenen kiezers zich niet vertegenwoordigd voelen. Een nog betere uitslag voor Le Pen ligt in 2017 het verschiet.

Hollande heeft een probleem

Voor Hollande geldt dat hij met de huidige uitslag de tweede kiesronde niet eens zou halen. Sarkozy, die zich bij zijn terugkeer presenteerde als enige antwoord op het FN, ligt nu onder vuur in eigen gelederen. Zijn steunpilaren zouden volgens Libération de voorverkiezingen voor 2017 willen vervroegen, zodat hij als onbetwist leider zijn koers kan uitzetten.

Vraag blijft welke koers: een radicalere om de FN-aanhang te paaien of een gematigder om links aan boord te houden in de tweede ronde van 2017. Dat een stem op het FN „niet on-republikeins” is, zoals hij deze week zei, viel alvast slecht bij PS-kiezers. En die kan hij nog hard nodig hebben. Want in een tweede ronde tellen de meeste stemmen wel degelijk.