Niet gemaakt voor het voorzitterschap

Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg tijdens het wekelijks vragenuurtje in de plenaire zaal van de Tweede Kamer eerder deze week. Foto Bart Maart/ANP

Het was september 2012 en toenmalig fractievoorzitter Stef Blok van de VVD hield een warm pleidooi in de VVD-fractie vóór de voordracht van Anouchka van Miltenburg als Tweede Kamervoorzitter. Zij was Bloks vicefractievoorzitter en rechterhand geweest in de kabinetsperiode van het eerste kabinet-Rutte.

Het was een schriftelijke stemming en het verschil met die andere kandidaat, Ton Elias, was maar één stem. De meeste nieuwelingen schenen voor haar gekozen te hebben, de oude garde stemde voor Elias.

Dus de VVD kandideerde Van Miltenburg. Ze won de verkiezing, van concurrenten Kadija Arib (PvdA) en Gerard Schouw (D66). En dat hebben de liberalen geweten.

Vandaag bood Van Miltenburg (48) haar ontslag aan als Tweede Kamervoorzitter. De momenten waaruit al bleek dat Van Miltenburg niet voor het voorzitterschap was gemaakt.

Sturend optreden – april 2013

De Tweede Kamervoorzitter moet ook de procedures in de Kamer met de rest van de parlementariërs regelen en dat verloopt bij Van Miltenburg niet altijd even soepel. Eind april 2013 is er gedoe over zorgtoeslag en frauderende Bulgaren en Roemenen. De Kamerleden komen er niet uit, wanneer moet de staatssecretaris naar de Tweede Kamer komen?

Het procedurele overlegje loopt uit de hand. CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma verwijt Van Miltenburg “sturend optreden”. Ze koos te veel de kant van de coalitie, vond hij. Van Miltenburg moet de vergadering schorsen omdat het haar te veel wordt. Ze loopt huilend weg.

Buma zei hier hardop wat veel anderen alleen dachten. Maar Van Miltenburg is boos, voelt zich in haar integriteit aangetast en reageert er later nog publiekelijk op. Buma is “over de grens heen gegaan door me te beschuldigen dat ik niet objectief ben”, zei Van Miltenburg op de bank in Eva Jinek op Zondag. “Dat moet hij niet nog een keer doen.”

Anonieme kritiek - december 2013

Dik een jaar na haar aantreden uiten ten minste acht fractievoorzitters uit de Tweede Kamer in de Volkskrant hun kritiek op Van Miltenburg. Anoniem. Ze zeggen dat deze functie een maatje te groot voor haar is, dat het niet in het belang van de politiek zou zijn als zij aanblijft. “Als het kabinet valt, is dit probleem ook opgelost”, zeggen ze dan nog.

Geen van de fractievoorzitters geeft later toe dat hij of zij kritiek had. Maar het verhaal leidt wel tot één op één-gesprekken tussen Van Miltenburg en alle fractievoorzitters. Over die gesprekken komt weinig tot niets naar buiten. Hardop uitgesproken en welgemeende steun blijft uit.

De rel rond de Ombudsman - juni 2014/april 2015

Rond de benoeming van de nieuwe Nationale Ombudsman, vorig jaar, speelt Van Miltenburg een onhandige rol. In juni 2014 lekt er een lijstje met kandidatennamen naar de NOS. De Tweede Kamer had vertrouwelijk inzage gehad in een kandidatenlijst. En lekken, dát kan niet, vond de voorzitter. Dus Van Miltenburg besloot tot een onderzoek naar het lek. Later doet Van Miltenburg aangifte van dat lekken. Daarna lekte de naam van GroenLinks-Tweede Kamerlid Linda Voortman uit naar De Telegraaf. Voortman werd tijdelijk geschorst door haar fractie.

Maar. Voortman bleek het lek niet eens te kúnnen zijn, want de namenlijstjes van de Tweede Kamer en die van de NOS kwamen helemaal niet overeen. Pas vijf maanden nadat dat duidelijk werd, bracht Van Miltenburg het op om in een gesprek met Linda Voortman medeleven te tonen. Van Miltenburg noemde de gang van zaken “spijtig”. De kwestie vergroot haar aanzien – opnieuw – niet.

Niet ingrijpen als het moet – september 2015

Geert Wilders (PVV) spreekt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, het debat na Prinsjesdag, over een ‘nepparlement’. Van Miltenburg grijpt niet in en dat komt haar op kritiek te staan. Haar evenknie in de senaat, Ankie Broekers-Knol, doet dat later wél en zet zonder pardon de microfoon uit, als een PVV’er in de Eerste Kamer de term gebruikt.

Zulke verontwaardiging is er vaker. Maar Van Miltenburg lijkt geen goed ontwikkelde intuïtie te hebben voor welke uitspraken wel en niet kunnen. In een debat een paar weken later grijpt ze wél in als CDA’er Sybrand Buma spreekt over Wilders’ “nepfractie”: dat woord hoorde Buma niet te gebruiken, vond zij. Maar als Wilders in hetzelfde debat D66-leider Alexander Pechtold voor “grote nul” uitmaakt, zegt ze juist weer niets.

Wel ingrijpen als het niet moet – geregeld

Anouchka van Miltenburg probéért het afgelopen jaren heus wel, om de Tweede Kamerleden te corrigeren of in toom te houden. Maar ze hanteert daarbij het verkeerde gevoel voor timing en stelt onhandige prioriteiten.

Als een wat pinnige schoooljuf verbetert ze Tweede Kamerleden die per ongeluk ministers bij hun achternaam noemen. “Voorzitter, minister Asscher…” Néé, onderbreekt zij dan meteen, “Wij zeggen in dit huis minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, zodat ook láter, in de geschiedenisboeken, iedereen nog weet wie hier verantwoording heeft afgelegd.” De Kamerleden horen het gelaten aan en vervolgen hun betoog.

De berusting – december 2015

Bijna heerste er afgelopen jaar, die korte momenten van irritatie over haar functioneren daargelaten, berusting over Van Miltenburgs disfunctioneren. De partij die het vertrouwen in haar op zou moeten zeggen zou de VVD zijn, en die doet het niet. Bovendien, zo redeneren veel Tweede Kamerleden: een voorzitter die niet functioneert, daar merkt de gemiddelde Nederlander nou typisch helemaal niks van.

Maar de ergernis was óók weer niet zo gaan liggen dat de Kamer een aanleiding om haar kritisch te benaderen zou laten passeren. En dus stelden de Kamerleden een lijst met vragen op over Van Miltenburgs rol in de Teevendeal. Waarom vernietigde zij die brief, terwijl er al een onderzoek liep? En hoe kon het dat een eerder verzonden brief, aan haar gericht, door de papiershredder is gegaan?

Vandaag is Van Miltenburg tot de conclusie gekomen dat alle kritiek rond die Teevendeal “het ambt van de voorzitter te veel geweld aandoet”. Ze treedt per direct af.