Column

Lof voor Merkels eenzame klasse

Eind 2012 kreeg Angela Merkel in het Europees parlement van de British National Party de vraag: „Mevrouw de bondskanselier, David Cameron wil de EU uit maar hij durft niet. Kunt u hem niet helpen en hem er gewoon uit zetten?”

Er klonk gelach, zoals vaker als Britse eurosceptici ongezouten vragen stellen. Maar Merkel lachte niet. Ze rechtte haar rug en zei: „Ik wil u eraan herinneren dat er tot voor kort Britse soldaten op Duits grondgebied waren. Het Verenigd Koninkrijk hoort in de Europese Unie thuis.”

Dit is Angela Merkel, die deze week door Time tot ‘Persoon van het jaar’ werd uitgeroepen, ten voeten uit. Ze is niet van plan Cameron het soort Europa te geven dat hij het liefst wil. Toch wil Merkel alles doen om de Britten binnenboord te houden. Ze kan niet vergeten dat Duitsland mede door de Britten bevrijd is van het nazisme. Het Verenigd Koninkrijk vertegenwoordigt voor haar de bevrijding. Daarmee zijn de Britten voor haar ook founding fathers van het naoorlogse Europese vredesproject – al werden ze pas laat lid en maken ze nu iedereen het leven zuur met hun hysterische gedoe.

Je kunt van Merkel zeggen wat je wilt. Je kunt het eens zijn of oneens met haar vluchtelingenpolitiek, haar koers tijdens de eurocrisis of haar coulance met de Britten. Maar één ding staat vast: zij is iemand van de long view, meer dan welke Europese regeringsleider ook.

Dit zijn onzekere tijden. De ene crisis volgt de andere op. Burgers zijn bang. Begrijpelijk: ze hebben veel te verliezen. Europa heeft zeventig jaar geen oorlog gehad en is het meest welvarende continent ter wereld. Bange mensen hebben de neiging ramen en deuren te sluiten, vreemdelingen buiten te houden, zich terug te trekken in wat vertrouwd is: land, dorp, familie. Duitsers hebben die neiging ook. Nergens branden zoveel asielcentra af als in Duitsland. Toch is Merkel vrijwel de enige Europese leider die probeert geen angstpolitiek te bedrijven.

Ze weigert hekken te bouwen, verdedigt Schengen, blijft zeggen dat Europa een waardengemeenschap is. Merkel is de enige die kiezers tegenspreekt, door uit te leggen dat de beste politiek niet op emoties berust maar ook op rationeel denken. Waarom?

Europa heeft veel oorlogen gehad tussen de twee grootste en meest ambitieuze landen: Frankrijk en Duitsland. Kleine landjes werden vermalen. De Europese Unie is een poging om die twee landen in te kapselen in een systeem van regels op allerlei gebied. Dat moet zorgen dat ze niet meer met wapens twisten, maar met woorden. Dat doen ze met verve, elke dag – vraag het onderhandelaars in Brussel maar. Dit systeem heeft decennialang gewerkt. Velen zien het nu als bemoeizuchtig keurslijf, maar oorlog hebben we sinds 1945 niet meer gehad.

Blijft dat zo? Velen lijken te denken van wel. Merkel niet. Zij denkt dat mensen elkaar vreselijke dingen aandoen als regels en instituties hen niet intomen. De EU beschermt Duitsland tegen zichzelf – daarvoor is ze opgericht. Ze is ‘het vernis van de beschaving’: beperkend, maar nodig. Nu Duitsland weer de sterkste in Europa is en Europeanen korte lontjes hebben, moet je Europa niet omvertrekken. Juist nu niet. Daarom wil Merkel Griekenland in de eurozone houden. Daarom wil ze een Europese vluchtelingenpolitiek en hoor je haar publiekelijk niets kwaads over de zwabberende Fransen zeggen. Hoe lang zij het nog houdt, weet niemand. Maar wat ze doet, is klasse. Je hoeft maar te kijken naar de nummers twee en drie op de lijst van Time – IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi en Amerikaans president in spe Donald Trump – om te weten wat het alternatief is.