Ontslag minister stort Zuid-Afrika in crisissfeer

De plotselinge vervanging van de minister van Financiën duwt de nationale munt naar de laagste stand sinds 1994.

De internationaal gerespecteerde Nhlanhla Nene is door Jacob Zuma vervangen door de onbekende David van Rooyen. Foto Sumaya Hisham / ANP

De onverwachte beslissing van president Zuma om zijn internationaal gerespecteerde minister van Financiën te ontslaan heeft tot grote onrust geleid in Zuid-Afrika die veel verder strekt dan de financiële markt.

Op sociale media is #Zumamustfall trending en is opgeroepen tot een volksmars om het aftreden van Zuma te eisen. De Mail and Guardian noemt Zuma vanochtend „Master of Chaos” en The Times kopt ‘So help us God’.

De Zuid-Afrikaanse munt, de rand, die de afgelopen maanden al enorm onder druk staat, verloor in een dag tijd nog eens 5 procent van zijn waarde ten opzichte van de euro en de dollar. De rand staat nu op zijn laagste punt sinds de komst van democratie in 1994. Het rendement op staatsobligaties tuimelde eveneens.

Zonder verdere uitleg ontsloeg president Zuma woensdagavond laat minister Nhlanhla Nene van Financiën en ruilde hem in voor de volslagen onbekende David van Rooyen. Zuid-Afrika voert sinds 1994 een zeer orthodoxe stabiele neoliberale economie, die zich 21 jaar keurig hield aan de wetten van de markt.

Economen noemen de beslissing „puur politiek spel” van president Zuma. Volgens de krant Business Day heeft het ontslag te maken met de weigering van Nene om de aankoop van peperdure Airbus-toestellen voor het noodlijdende luchtvaartmaatschappij South African Airways (SAA) goed te keuren.

De voorzitter van de raad van bestuur van SAA, Dudu Myeni, is tevens voorzitter van de Jacob Zuma Stichting en staat bekend als vertrouweling van de president. De ontslagen minister Nene heeft zich ook verzet tegen de aankoop van Russische kernreactoren en geldverspilling bij de publieke omroep SABC.

Nene staat bekend als een technocraat, die zich grote zorgen maakt over de problemen van de Zuid-Afrikaanse economie, bankroete staatsbedrijven, vallende grondstofprijzen en massaontslagen in de mijnsector.

De kredietbeoordelaar Standard & Poor’s kwalificeerde de kredietwaardigheid van Zuid-Afrika onlangs voor het eerst als ‘negatief’. Volgens een andere kredietbeoordelaar, Fitch, is het land nog maar een stap verwijderd van ‘junk’-status: schroot.

Sinds Zuma in 2009 president wer, is de staatsschuld van Zuid-Afrika omhooggeschoten van 26 procent naar 45 procent van de omvang van de nationale economie.

Dat is nog steeds laag vergeleken bij de staatsschuld in Europese landen, maar Zuid-Afrikanen voelen die schuld veel harder door de hoge rente (8,6 procent). Economen verwachten dat de rente volgende maand nog eens met 1 procentpunt omhoog zal gaan.

Het ontslag van Nene is onderdeel van een grotere kabinetswissel die de komende weken nog meer ministers zal treffen. Bronnen bij het ANC melden aan de online krant Daily Maverick dat ook vicepresident Cyril Ramaphonsa in de gevarenzone zit omdat Zuma nu „zo onvoorspelbaar” is.

De oud-vakbondsleider en mijntycoon Ramaphosa wil Zuma opvolgen als president. Zuma loopt echter kans zelf aan de kant te worden gezet op het volgende ANC-congres, zoals hij zelf zijn voorganger Thabo Mbeki in 2008 van de troon stootte.