Een dag op pad met A.F.Th. van der Heijden

NRC gaat vandaag op pad met A.F.Th. van der Heijden, wiens nieuwe historische roman ‘De ochtendgave’ vanmiddag wordt gepresenteerd in Nijmegen. Vanaf 14:00 daar meer over. We trappen deze dag af met een (foto)verslag van het bezoek aan Van der Heijdens werkkamer in Amsterdam-Zuid, eerder deze week.

Schrijver A.F.Th. van der Heijden in zijn werkkamer in Amsterdam-Zuid Alle foto's Rosan Hollak

#oppadmetafth

Kappersschaar

‘Kijk, dit is een echt een lekker scherp kappersschaartje. Daarmee knip ik alle artikelen over MH17 uit de krant.” Schrijver A.F.Th. van der Heijden (64) loopt rond in zijn werkkamer op de vierde verdieping van zijn huis in Amsterdam-Zuid. Hij wijst op een enorme stapel mappen en documenten waarin hij alle informatie over de vliegramp in Oekraïne heeft verzameld. Even verderop in de werkkamer staan acht ordners, met delen van het boek, keurig op een rijtje. Op de rug staat MX17 genoteerd – de fictieve naam van de Boeing in President Tsaar op Obama Beach. „Ik mag het niet zeggen van mijn vrouw, maar als mij onverwachts iets zou overkomen, dan is hier wel iets uit te halen.”

afth

 

Gouden Eeuw

Aanleiding voor het bezoek aan Van der Heijden is De Ochtendgave, zijn eerste historische roman die vandaag wordt gepresenteerd in het stadhuis in Nijmegen. De opdracht voor het boek, dat zich afspeelt rondom de Vrede van Nijmegen in 1678, kreeg Van der Heijden al in september 2008 van de stad. „Het moest een novelle worden van zo’n 120 pagina’s. Het plan was dat het in 2009 zou uitkomen tijdens de officiële 330-jarige herdenking van de Vrede van Nijmegen. Maar gedurende het schrijven groeide mijn ambitie. Ik raakte zo geïnteresseerd in de Gouden Eeuw, dat ik het boek steeds verder begon uit te breiden.”

afth

 

Tonio

De beoogde publicatiedatum werd niet gehaald. „Maar daar voelde ik me niet zo bezwaard over, ik was inmiddels aardig op dreef.” In 2010 werkte de schrijver zowel aan de uitgebreide versie over Nijmegen als aan Kwaadschiks, de roman die deel uitmaakt van zijn romancyclus De tandeloze tijd. „En toen verongelukte Tonio op 23 mei 2010.” Zijn zoon overleed op 21-jarige leeftijd, nadat hij in de vroege ochtend, na het uitgaan, was aangereden. „Ineens had ik een ander boek te schrijven. Dat was een vruchtbare periode, maar ik was rusteloos. Ik kon slechts af en toe werken.”

afth

 

Kwaadschiks

Van der Heijden loopt door zijn werkkamer en laat een uitgedraaide drukproef zien van Kwaadschiks. „Het is nu 1.200 uitgetypte pagina’s.” Op dit moment heeft hij vier boeken in voorbereiding. „Ik denk dat Kwaadschiks nu als eerste uitkomt. Het is een verhaal gebaseerd op de moord in 2008 op een Amsterdamse politieagente. Ook Albert Egberts, de hoofdpersoon uit mijn eerdere romans, komt hierin terug.”

afth

 

IBM typemachines

Sinds zijn beginjaren als schrijver heeft Van der Heijden altijd aan meerdere projecten tegelijkertijd gewerkt. Om dat goed te kunnen doen, gaat hij minutieus, volgens een geheel eigen systeem, te werk. Tijdens de beginfase van een roman maakt hij ruwe aantekeningen met de hand, afgewisseld met fictieve passages die hij uitwerkt op één van zijn drie elektronische IBM typemachines. „Zo’n ruwe versie geldt als basis voor een eerste typoscript.

afth

 

Nummerstempel

Als ik dat heb uitgetypt, nummer ik met een nummerstempel, iedere pagina. Bovenin de pagina noteer ik op welke dag, en rond welk tijdstip, ik aan de tekst heb gewerkt. Het is een neurose, ik weet het, maar voor mij is het belangrijk precies te weten wanneer ik iets heb geschreven.” Hij trekt een ordner open en laat een getypte pagina zien waar met pen wild overheen is gekrast. „Kijk, hier staat dat ik deze aantekeningen op 23 mei 2007 heb verwerkt in mijn novelle Mim.”

afth

 

Preproeven

Van een compleet typoschrift worden twee digitale preproeven gemaakt. „Die ga ik dan weer met de hand corrigeren, zitten er nog te veel fouten in, dan typ ik het hele script nog een keer uit. Herschrijven kost me een half uur per vel. Dat zijn elf regels met zo’n 31 woorden.”

afth

 

MH17

Hij loopt terug naar de rij orders over MX17 en vertelt hoe hij twee weken na de vliegramp aan President Tsaar op Obama Beach begon. „Ik dacht: ik werk hieraan tot het af is. Ik wilde het boek laten eindigen in een rechtszaak. Daarvoor had ik het Internationaal Strafhof in Den Haag op het oog, maar ik had wel meer informatie nodig. Om precies te weten wat er is gebeurd, begon ik feiten te verzamelen. Ik knipte alles uit de kranten, maar dit voorjaar liep ik wel tegen een probleem aan. Het rapport over MH17 kwam pas dit jaar in oktober uit. Dat moest ik toch afwachten voordat ik verder kon.”

afth

 

Alchemie

Ook in eerdere werken, waaronder Advocaat van de Hanen (1990) of het recente Het Schervengericht (2007), maakt Van der Heijden gebruik van gebeurtenissen en personen uit de werkelijkheid die hij vrijelijk combineert met fictie. „Inderdaad verwerk ik vaak de actualiteit in mijn romans, maar het moet wel een verbinding aangaan met iets anders. Voor MX17 zocht ik ook naar een factor waardoor een zekere alchemie ontstaat – een magisch iets waardoor het verhaal op een hoger plan wordt getild. Dat kwam: in de week dat het toestel neerstortte, lag Natan, mijn schoonvader, ineens op zijn sterfbed. Hij is geboren in Oekraïne. Ik had al bedacht dat de verteller van dit boek Tonio zou worden, nu heb ik hem de naam Natan gegeven.”

afth

 

Drama

Dat Tonio het verhaal over MX17 vertelt, heeft te maken met zijn liefde voor de fotografie. „Toen hij nog leefde, was hij daar druk mee bezig”, vertelt Van der Heijden, terwijl zijn vrouw, Mirjam Rotenstreich, de werkkamer binnenkomt. „Ik stelde me voor dat hij in 2014 als oorlogsfotograaf naar de ramp in Oekraïne zou zijn afgereisd om daar de lichamen van zijn omgekomen ouders te zoeken. Wil een roman interessant worden, dan moet groot drama worden ingebed in een persoonlijk drama.”

afth

 

Fulltime

Samen lopen ze de trap af naar de tweede verdieping waar jeugdfoto’s van Tonio, uit verschillende periodes in zijn leven, aan de muren hangen. Een kleine, intens stralende jongen lacht op zwart-witfoto’s zijn tanden bloot. Op latere kleurenfoto’s staat hij onder meer op het Boekenbal met zijn beide ouders. „Ik heb tijdens het schrijven van Tonio vaak gedacht, hier blijft het bij”, vertelt Van der Heijden. „Maar sinds dat boek ben ik eigenlijk fulltime aan het werk gegaan. Ik ben gaan schrijven op de manier zoals me altijd al voor ogen stond. Voorheen wilde ik aan het leven deelnemen, dan ging ik, na een werkdag, rond een uur of vijf naar café De Zwart of Welling. Daar moet ik nu niet meer aan denken.”

afth

 

Anekdotes

Dat oude leven mist hij nauwelijks. „Mirjam en ik doen het hoogst noodzakelijke buiten de deur, we zijn veel thuis. Ik denk dat het zo blijft. Dat betekent niet dat ik me voor honderd procent afsluit van de wereld, maar wel voor een deel.” Vaak drinken ze samen op vrijdag of zaterdag aan het eind van de dag een glas op de bank in de woonkamer. „Dan roepen we vanzelf Tonio op, beginnen over hem te praten. We halen herinneringen op, vertellen elkaar anekdotes. Soms zit daar een bevrijdende huilbui bij. Dit is mijn leven geworden. Je krijgt een andere kijk op de invulling ervan. Wat ik heb opgezet, wil ik afmaken. Daar voel ik me goed bij.”

afth

 

afth

 

afth

 

afth

 

afth