‘Wat doe jij met mijn bruidsboeket?’

Kunst scheurt open. Anish Kapoor. Madonna. Er ist wieder da.

Olivier Masucci als Adolf Hitler in Er ist wieder da.

Vlees. Drie lappen, metershoog en metersbreed. Van siliconen gemaakt maar bedrieglijk realistisch. Met vlokken en lellen en gebroken ribstukken, met langgerekte zenen en puilend vet. Het choquerende drieluik heet Internal Object in Three Parts. In plaats van ‘Internal’ las ik even ‘Infernal’ op het tekstbordje. Want hier zie ik de hel. Vlees zijt gij, waarschuwt het drieluik, slordig vlees, rottend vlees.

De Britse kunstenaar Anish Kapoor maakte dit werk voor de eregalerij in het Rijksmuseum. Daar hangt het nu, tegenover De Joodse bruid en De Staalmeesters en met de Nachtwacht om de hoek. Het is een heftige confrontatie. Kapoor scheurt een bittere waarheid open: de 17de-eeuwse rijkdom die Rembrandts wereld mogelijk maakte en daarmee schilderijen die niemand zou willen missen, bestond bij gratie van wrede overheersing, marteling en mensonterend geweld.

In de Ziggo Dome dein ik op de golven van Madonna’s Rebel Heart-concert. Net als vorige keer (ja, toen ging ik ook, ik ben haar fan) hypnotiseert ze me met haar donderende show. Halverwege geeft ze een conference. Ze laat zich niets zeggen en daar houdt ze niet mee op. Jullie ook? Jaaaa, wij ook. Wij laten ons ook niets zeggen, dat beloven we. Ze gooit een bruidsboeket het publiek in. Vang het en ik trouw met je, roept ze. Een man houdt het triomfantelijk omhoog. Madonna buigt zich voorover: „Ben je getrouwd?” „Ja!” schreeuwt hij naar haar microfoon. Ze richt zich op, als door een adder gebeten. Hoont: „Wat doe jij dan met mijn boeket? Give it back!!

Die man heeft een relikwie van jewelste in zijn handen, menig Madonnafan zou er een ongeluk voor begaan. En wat doet hij? Hij gooit het terug! Terwijl hij geen kwartier geleden nog zo beloofde om zich niet te laten intimideren.

Hier is de onderdanigheid van het publiek aan de orde. Het ja-knikken. De aanhankelijkheid, de pseudo-intimiteit. Niet nieuw, bekend verhaal. Maar wel mooi zichtbaar gemaakt door de scheur die Madonna hier trekt in haar show.

En dan beland ik bij een uiterst grappige film, maar ook de meest beklemmende die ik in jaren zag: Er ist wieder da. Een fictief herrezen Hitler banjert documentair door Duitsland en er wordt enthousiast op hem gereageerd. Net Sinterklaas: alle mensen die hij aanspreekt weten dat hij niet bestaat maar ze geloven in hem. Een enkeling wijst hem af, de meesten willen met hem op de foto en generen zich zelden voor hun verlanglijstje: hard optreden tegen vreemdelingen, met een voorkeur voor mensonterende maatregelen. Joden is een brug te ver, moslims mag je afzeiken.

David Wnendt verfilmde de bestseller van Timur Vermes en profiteert van wat een film wel kan en een roman niet. Het boek verwijst naar de werkelijkheid. Deze film vermengt zich ermee en haalt er niet te ontkennen feiten. Hitler is een spook. Het kenmerk van een spook is dat het blijft spoken, dat krijg je niet weg.

Via klinkklare verbeelding scheurt Er ist wieder da de werkelijkheid open – en lijkt er zelf van te schrikken. Vandaar de bezwering tijdens het slot van de film met de stem van de Amerikaanse blueszanger Leadbelly. Uit 1942: We’re gonna tear Hitler down / we’re gonna bring him to the ground…