Waarom Teeven de deal sloot, blijft onduidelijk

Hoe een onbelangrijk ‘vensterbankdossier’ het einde van twee VVD-bewindspersonen inluidde. En hoe dat géén complot bleek te zijn, zoals andere VVD’ers wel vermoedden.

De zaak-Cees H. was helemaal niet zo gevoelig, toen officier van justitie Fred Teeven die in 1998 weer oppakte. Een ‘vensterbankdossier’, noemden ze het bij het Openbaar Ministerie (OM): een oude zaak die al een tijdje ligt te verstoffen. H. zat al in de gevangenis voor een drugszaak. Nu moest alleen zijn crimineel verkregen geld nog afgepakt worden.

Het leidde tot een deal die wel heel goed uitpakte voor H., beschrijft de commissie-Oosting in haar woensdag gepubliceerde rapport. Zoals onderzoeker Marten Oosting in een toelichting zei: „Hier is geen voor de staat evenwichtige overeenkomst gesloten.”

Van 498 miljoen gulden naar zeven ton

In eerste instantie wilde het OM 498 miljoen gulden afpakken: al het geld dat H. verdiend zou hebben met hasjtransporten. Volgens latere schattingen van de FIOD had H. in 1994 zeker 21,7 miljoen gulden aan bezittingen die hij met crimineel geld had verkregen. Daarvan had justitie 4,7 miljoen onder beslag liggen.

Maar afpakken was lastig, omdat een rechter dan van al dat geld bewezen moet verklaren dat het met criminele activiteiten verdiend is. Daarom stuurde Teeven aan op een deal met H.

In 1998 was Teeven dicht bij zo’n deal. H. zou alle bezittingen die onder beslag lagen, 4,7 miljoen gulden dus, afstaan. In ruil zou het OM alles op alles zetten om de celstraf die H. nog boven het hoofd hing, niet uit te voeren. Het ging om een veroordeling wegens een ontsnappingspoging uit de Bijlmergevangenis. Toenmalig minister Benk Korthals (Justitie, VVD) verbood zo’n package deal, waarbij H. strafkorting zou krijgen in ruil voor het afstaan van geld.

Twee jaar later sloot Teeven de definitieve deal met H. waarbij het OM 750.000 gulden in beslag nam van H.’s door justitie bevroren Luxemburgse bankrekeningen. Daar stond 5,5 miljoen gulden op. 4,7 miljoen daarvan mocht H. dus houden. De belastingdienst werd erbuiten gehouden. Tegelijk maakte Teeven alsnog de afspraak om de gevangenisstraf wegens de ontsnappingspoging niet uit te voeren. Dit keer waren het twee losse afspraken, zodat het strikt genomen geen package deal was.

Het blijft onduidelijk waarom het OM een deal sloot met zo’n „magere opbrengst”, zoals Oosting het omschrijft. Zelfs de Belastingdienst werd er buiten gehouden, wat niet had gemogen, volgens de commissie.

Wellicht leverde Cees H. waardevolle informatie in een geheim gesprek dat hij in 1995 had met Teeven. Zijn hoofdofficier Hans Vrakking verklaarde tegenover de commissie dat H. inderdaad inlichtingen heeft gegeven die maakten dat Teeven „bereidwillig was iets voor H. terug te doen”. H’s advocaat ontkende die suggestie woensdag bij Pauw. Teeven beroept zich op zijn ambtsplicht. Hij zegt slechts „het publieke belang” te hebben gediend.

Ministerie blijft ‘goed speurwerk’ tegenspreken

Nee, de berichtgeving van Nieuwsuur over deze zaak, in 2014 en 2015, was niet onderdeel van een complot. Daar is geen enkele aanwijzing voor, schrijft de commissie. Het was eerder „goed journalistiek speurwerk”.

In de eerste onthulling van Nieuwsuur, in maart 2014, werd het bestaan van de deal onthuld, maar bleef het exacte bedrag onduidelijk: 5 à 6 miljoen, werd in de uitzending gezegd.

Minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) had weinig documenten om na te gaan hoeveel geld H. had gekregen. Op één van de weinige documenten die hij wel had, over de bezittingen van H. in 2000, stond een bedrag van 2 miljoen gulden. Door daar 750.000 gulden van af te trekken, concludeerde Opstelten dat H. 1,25 miljoen moest hebben gekregen.

Volgens de commissie had Opstelten meteen een grondig onafhankelijk onderzoek moeten instellen om het bedrag boven tafel te krijgen.

Opstelten liet wel een onderzoek uitvoeren, maar door een insider: oud-OM-leidinggevende Henk van Brummen. De minister gaf hem een „uiterst korte” termijn en een beperking: hij mocht niet met Teeven praten. In zijn korte onderzoek vroeg Van Brummen het OM vooral om nog eens goed te zoeken, in plaats van zelf op zoek te gaan.

Na dit onderzoek concludeerde Opstelten dat er „geen administratie” meer was over „de feitelijke financiële afwikkeling” van de deal.

Maart 2015 onthulde Nieuwsuur het exacte bedrag van de schikking: 4.710.627,15 gulden. Het ministerie zette keihard de tegenaanval in. Er kwam een persbericht waarin de uitzending werd ontkracht: „de bewering” dat Opstelten de Kamer verkeerd zou hebben geïnformeerd „is onjuist”. Intussen werd op het departement een nieuwe zoekactie opgezet, dit keer door ICT-specialisten. Die vonden een week na de uitzending, in een oud overzicht van betalingen, alsnog een ‘bonnetje’. Reden voor Opstelten en Teeven om af te treden. Volgens de commissie-Oosting valt „niet in te zien waarom die zoektocht niet al veel eerder is ingezet”.

Vier maanden later werd zelfs een tweede betalingsbewijs gevonden. Niet in het dikke strafdossier over de hasjtransporten van Cees H., maar in het kleinere dossier over zijn ontsnappingspoging uit de Bijlmerbajes. Dat dit zo laat ontdekt werd, laat volgens de commissie duidelijk zien dat er onvoldoende besef was „dat het onderwerp politiek inmiddels een steeds heter hangijzer was geworden”.