‘Donald Duck verrijkt de taal’

Donald Duck komt met een editie over taal. Het blad is beroemd om verbasteringen en woordgrappen

‘Wat een waardeloos dictee!”, zegt Donald Duck terwijl hij meedoet aan het Groot Ducktee: „Het woord ‘przewalskipaard’ zit er niet eens in!” In het nieuwe nummer van Donald Duck doet de onfortuinlijke woerd mee aan de spelwedstrijd om zijn buurman Bolderbast te overtreffen. Duck eindigt als laatste, net onder Bolderbast, maar allebei hebben ze de naam van de ander boven hun blaadje gezet, omdat ze al verwachtten slecht te scoren.

De editie van Donald Duck, die donderdag verschijnt, verwijst niet alleen naar het Groot Dictee der Nederlandse Taal, dat op 19 december plaatsvindt, maar wil ook in den brede aandacht besteden aan taal. Zo is er ook een spreekwoordenposter, waarop vele spreekwoorden zijn uitgebeeld, in de traditie van Pieter Bruegel de Oude. Bovendien kunnen lezers online stemmen op hun favoriete Duckstadse woord.

Verrijking van de woordenschat van kinderen is belangrijk voor het blad, zegt hoofdredacteur Joan Lommen: „Je steekt er meer van op dan je denkt. Al is de hoofdzaak natuurlijk een leuk weekblad te maken.” Donald Duck is na Libelle het grootste weekblad, met een betaalde oplage van 230.000 (met nog eens 77.000 voor de spin-offs: Donald Duck Extra, Donald Duck Junior en Katrien). Net als alle bladen, krimpt de oplage. Volgens hoofdredacteur Joan Lommen heeft het blad in tien jaar tijd een kwart van zijn lezers verloren.

De verkiezing van het leukste Duckse woord, trekt ook verkeer naar de website. Uitgeverij Sanoma wil haar tijdschriften online uitbreiden. Dat lukt goed met de educatieve game Duckworld, en de cursus Ducktypen. Donald Duck is ook groot op Twitter (172.695 volgers) en Facebook (209.570 fans). De redactie moet wel laveren, zegt Lommen: „We hebben een licentie van Disney voor het maken van een papieren blad. Voor online activiteiten moeten we apart toestemming vragen. Het mag niet botsen met Disneys eigen digitale activiteiten.”

‘Verweggistan’ staat bovenaan de shortlist: het belangrijkste woord dat Donald Duck aan de Nederlandse woordenschat heeft toegevoegd. Op Twitter schreef Donald Duck onlangs: „Kwik, Kwek en Kwak hebben morgen een topotoets Verweggistan. Nu weet ik tenminste weer dat de hoofdstad Wahrizdad is!” Wat Donald Duck verder bijdraagt aan de taal is dat de personages spreekwoordelijke types worden: Willie Wortel, Guus Geluk, en vorig jaar was er sprake van een extra vermogensbelasting, de Dagobert Duck-taks. Lommen relativeert: „We hebben typische uitdrukkingen in Donald Duck, zoals ‘het Vermomhok’ van Midas de wolf, maar dat zijn geen woorden die in het woordenboek terechtkomen. We zijn geen Marten Toonder, wiens Bommelstrip veel nieuwe woorden heeft opgeleverd.”

In plaats daarvan grossiert het weekblad juist in het gebruik van ouderwetse woorden. De shortlist bestaat goeddeels uit oubollige krachttermen. Dat is geen toeval, legt hoofdredacteur Joan Lommen uit: „We willen aandacht vragen voor de Nederlandse taal in Donald Duck. We zijn heel nauwkeurig op onze taal - niet te veel spreektaal, bijvoorbeeld – en we houden van oude woorden. Woorden die in het radioprogramma De taalstaat ‘vergeetwoorden’ worden genoemd: doerak, ben je belatafeld, stoethaspel, bolleboos, schobbejak, de rapen zijn gaar. We vinden het belangrijk dat die woorden ook bij een nieuwe generatie blijven leven.”

De strip is verder beroemd om zijn verbasteringen van bestaande woorden en namen: de tablet Ei-pad, de website Kwarkplaats, de stad Eendwerpen, reisbureau Varke Reizen, de schilder Piet Kassa. Voor de oplettende lezers staan er altijd mooie titels in Donalds boekenkast: De ontdekking van de zemel door Harry Muesli, Korte verhalen van Ellen Lang, en het naslagwerk De geschiedenis van de wind. Lommen: „We willen hier allemaal graag de leukste zijn, dus we proberen er altijd een schepje bovenop te doen. Verder willen we met die verbasteringen benadrukken dat Duckstad een parallelle wereld is, waar geen mensen leven, maar vogels, varkens en honden.”

Wat het verouderde woordgebruik ook benadrukt is het archetypische van Duckstad. Het is een wereld die stilstaat, maar die tegelijk commentaar levert op de moderne wereld. Zo had Donald Duck dit jaar last van een Facebookverslaving, en werd hij slachtoffer van cyberpesten. Buurman Bolderbast had op de site ‘Snoetboek’ een portret van hem verspreid, met de tekst: „Gezocht wegens belachelijke matrozenpet” waarna de eend werd uitgelachen in de supermarkt. Lommen: „In feite is Donald Duck de Amerikaanse samenleving in de jaren vijftig. Maar we proberen er wel voorzichtig wat modernisering in te brengen.”