DNA-mutatie geeft mensen hevige pijn als het koud is

Vijf mensen in een Europese familie hebben allemaal pijn en uitslag bij kou. Ze hebben een gen dat pijnzenuwen overgevoelig maakt.

Pijnaanvallen door kou kunnen ontstaan door een genmutatie. De mutatie is ontdekt nadat ouders van een klein meisje naar de dokter gingen omdat het meisje perioden van hevige pijn had van 20 tot 30 minuten. De pijn begon in de gewrichten van armen en benen en straalde uit naar handen en voeten. Ze had dan ook rode uitslag. De pijnaanvallen begonnen bij blootstelling aan kou maar, was het idee binnen de familie, ook door tarwegluten.

Ook de vader van het meisje, zijn moeder, zijn zus en haar dochter hadden er al hun hele leven last van. Als ze pijnstillers slikten, hadden ze het twee of drie keer in de maand. Ze zeggen dat het voelt alsof hun handen en voeten in brand staan.

Bij de vader van het meisje waren de aanvallen voor het eerst opgemerkt toen hij anderhalf jaar oud was. Hij kreeg dan vaak rode vlekken in zijn nek en op zijn borstkas. Hij zag die vlekken en de pijn bij zijn dochtertje al voor haar eerste levensjaar.

Toen eenmaal duidelijk was dat de aandoening erfelijk was, gingen Duitse onderzoekers op zoek naar een genmutatie in de familie.

Die mutatie was er. Hij zorgt ervoor dat een eiwit harder werkt dan gezond is. Veel erfelijke ziekten ontstaan doordat een genmutatie een eiwit kreupel maakt. Maar soms maakt een ziekmakende mutatie een eiwit juist actiever dan voor normaal functioneren gewenst is.

Zo’n genmutatie is hier gevonden. In een online-publicatie van Nature communications van afgelopen dinsdag beschrijven de onderzoekers hoe normale pijngevoelige zenuwen bij kou wat minder gevoelig worden. Maar de zenuwen met de genmutatie blijven actief.

De onderzoekers vermoeden dat andersoortige pijn bij kou die vrij veel mensen voelen (zoals in de handen), ook iets met dit gen te maken heeft.

De mutatie van deze familie zit in het eiwit NaV1.9 dat natriumionen door de wand van zenuwcellen sluist. Zulke ‘natriumkanalen’ spelen een belangrijke rol in het doorgeven van signalen naar de hersenen. Alle zoogdieren hebben negen evolutionair verwante natriumkanalen. Drie ervan komen voor in pijngevoelige zenuwen en in alle drie zijn nu genmutaties beschreven die ofwel mensen ongevoelig maken voor pijn – wat ook gevaarlijk is – of juist gevoeliger.