'Robotisering gaat veel sneller dan WRR denkt'

Iedereen leest wat anders in het WRR-rapport over robotisering. De reacties zijn gemengd kritisch.

Foto Istock

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) presenteerde gisteren een onderzoek naar de gevolgen van robotisering voor Nederland. De conclusies: de opkomst van robots gaat minder snel dan veel paniekzaaiers beweren, maar er moet op termijn wel veel worden aangepast, bijvoorbeeld om groeiende ongelijkheid te ondervangen. Want dat is waarschijnlijk het gevolg van robots die bepaalde banen overnemen.

De WRR hoopte dat minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) het onderzoek in ontvangst zou nemen, maar hij had geen tijd. „Er komt een uitgebreide reactie, maar dat zal pas later zijn”, zegt zijn woordvoerder. Asscher wacht andere rapporten over robotisering af die binnenkort verschijnen, bijvoorbeeld van het Centraal Planbureau en de Sociaal Economische Raad.

De WRR geeft politiek gevoelige adviezen, zoals nadenken over een variant van vroegpensioenregeling VUT of arbeidstijdverkorting. Dat is volgens de WRR belangrijk omdat omscholing van werknemers die worden weggeautomatiseerd niet altijd genoeg is. De regelingen zijn de laatste jaren juist afgeschaft. Asscher komt volgens zijn woordvoerder „later met de ministers van Onderwijs en Economische Zaken met een doordachte reactie”.

Andere reacties kwamen er al wel. Nóg langer wachten op allerlei andere rapporten voordat je actie onderneemt, lijkt mij een slecht idee”, zegt VVD-Kamerlid Anne-Wil Lucas. „Het is nu tijd voor actie.” In de WRR-studie wordt benadrukt dat robotisering ook allerlei positieve effecten heeft en dat Nederland er daarom in moet investeren.

„We hebben robots nodig om onze productiviteit te verhogen, en om met minder mensen meer werk te kunnen doen.”

Ze wordt echter „minder enthousiast bij een idee als het instellen van een robotdividend. De WRR oppert dat bedrijven die veel profiteren van robotisering een dividend zouden moeten afdragen om de maatschappij te laten delen in de winst.

„Dat lijkt mij te veel op de computerbelasting van Den Uyl in de jaren zeventig. Dat is ook niets geworden.”

En nadenken over een nieuwe VUT of ATV? Lucas: „Laten we juist kijken naar andere manieren om mensen aan de slag te houden en om te scholen.” Daar pleit de WRR zelf ook voor.

Alle hens aan dek

Bestuurslid Gijs van Dijk van de FNV noemt het WRR-rapport „een genuanceerd verhaal”.

„Het is goed dat ze ingaan op de mogelijkheden van robots en tegelijkertijd oproepen om na te denken over de ongelijkheid en eventueel banenverlies. Wij zien bijvoorbeeld in de Rotterdamse haven hoe snel dat kan gaan.”

Vorige week opperde de FNV ook een nieuwe variant van de VUT.

„We zijn blij dat dat min of meer ook in het WRR-rapport staat: ouderen worden in sommige beroepen vervangen door jonge mensen die slimmer zijn met techniek, of werk wordt geautomatiseerd. Er is een soort taboe op regelingen als de VUT, en dat is niet goed. Soms kunnen mensen simpelweg niet bijblijven met de technologie.”

„Het is een prima rapport”, vindt Ineke Dezentjé Hamming, voorzitter van ondernemersvereniging FME, die de technologische industrie vertegenwoordigt. „Er staat duidelijk in dat we de robot moeten omarmen, en dat zeggen wij al veel langer.” Maar er staat ook in dat burgers en werknemers vaker aandelen in robotbedrijven zouden moeten krijgen. „Dat lijkt me een zaak van die bedrijven zelf”, zegt ze. Ook ideeën over regelingen zoals een nieuwe VUT bekijkt ze kritisch:

„We moeten oppassen met mensen aan de kant zetten. Er is een tekort aan vakkrachten dus alle hens aan dek.”

Basisinkomen

En wat zegt de Amerikaanse technologieondernemer en schrijver Martin Ford? De auteur van het boek Rise of the robots over het verdwijnen van banen, door adviesbedrijf McKinsey en The Financial Times uitgeroepen tot boek van het jaar, was gisteren bij de presentatie van het WRR-onderzoek.

„De onderzoekers zien de snelheid waarmee de opkomst van robots gaat anders dan ik”, zegt Ford. „Ik denk dat robots veel sneller op grote schaal werk overnemen. Ook van hoogopgeleide mensen zoals advocaten, artsen of journalisten.” Hij denkt dat er „drastischer maatregelen” nodig zijn om de gevolgen van robotisering op te vangen.

„Bijvoorbeeld een universeel basisinkomen dat ervoor zorgt dat iedereen toch voldoende inkomen heeft.”

In een interview met deze krant zeiden de onderzoekers van de WRR juist dat zo’n basisinkomen niet nodig is.