Moeder, dochter en de twee engeltjes

Enny’s eerste dochters werden vermoord in Auschwitz. Daarna kreeg ze Tascha, die het nooit goed kon doen.

Enny en haar dochter Tascha.

Wanneer Enny, een oude vrouw in New York, het over haar kinderen heeft, bedoelt ze niet haar enige dochter Tascha. Dan bedoelt ze haar twee dochters die in Auschwitz zijn vermoord. Haar engeltjes. Na zeventig jaar kan ze nog altijd niet geloven dat ze er niet meer zijn.

De documentaire Little Angels was eerder te zien op een zondagmiddag in oktober. Vlak daarna won hij de Prix Europa. Reden voor de Joodse Omroep om hem begin deze week op prime time uit te zenden.

Enny, de stiefoma van regisseur Marco Niemeijer, verloor in de Tweede Wereldoorlog haar man en haar twee dochters. Daarover interviewt Niemeijer haar. Hij versterkt zijn verhaal door oude amateurfilms te tonen van het rijke gezinsgeluk. Mooie beelden, deels in kleur, van vlak voor- en zelfs tijdens de oorlog. Dat alleen zou al een indrukwekkende getuigenis opleveren, van een vrouw die bijna honderd jaar is, maar die nog altijd daar in Auschwitz staat, terwijl haar kinderen de andere kant op gingen.

Maar Niemeijer maakt de zaak nog veel pregnanter door een tweede lijn toe te voegen: een interview met dochter Tascha, geboren vlak na de oorlog. Zij was het meisje dat alles goed moest maken. Het kind dat stond voor een nieuw begin. Maar er was geen nieuw begin. Tascha leefde in de schaduw van die twee engeltjes. Dát waren haar moeders kinderen.

Tascha deed verschrikkelijk haar best om het goede kind te zijn, maar het was nooit genoeg.

Enny op haar beurt, vindt dat Tascha haar leed bagatelliseert, en niet geïnteresseerd is in haar verleden. Dat terwijl Tascha’s garage volstaat met het familiearchief.

Tascha schetst een onaangenaam beeld van haar moeder. Ze is vol begrip, want haar moeder verloor haar gezin, maar ze is ook genadeloos. Tegelijkertijd kan ze over niets anders praten dan over haar moeder. En ze is steeds meer op haar gaan lijken. In uiterlijk, maar ook in haar presentatie: hard, klagerig, met een geestig mislukkende terloopsheid. Voor haar man heeft ze niets dan ergernis over.

Strijd tussen moeder en kind, tussen twee dode dochters en een levende. Zo maakt Niemeijer inzichtelijk hoe de oorlog voortdendert van generatie op generatie. Het ene leed dreunt door in het andere leed. De beschadigde beschadigt.

Op het einde van de film meldt een zwart titelblad dat dit de laatste uitzending is van de Joodse Omroep. Net als alle kleine levensbeschouwelijke omroepen zonder leden, wordt de JO per 1 januari afgeschaft. Voor die maatregel is veel te zeggen – waarom zou je voor iedere geloofsgroep een aparte omroep moeten hebben – en de stroom aan Shoahfilms zal er niet onder lijden. Toch stemt het treurig. Juist omdat er zoveel van de Joods-Nederlandse cultuur is vernietigd, zou je ieder restant willen koesteren.