D66 draait en krijgt weinig credits

Het is het kabinet weer gelukt een deal te sluiten met de oppositie. In 2016 kan het nu voor 5 miljard euro de lasten verlichten.

Staatssecretaris Wiebes van Financiën verlaat het ministerie van Algemene Zaken - het Belastingplan is erdoor. Foto ANP/Bart Maat

In politieke compromissen moeten partijen elkaar altijd iets gunnen. En een kabinet dat 17 zetels tekort komt in de senaat, moet telkens voldoen aan wensen van de oppositie. Maar juist die oppositiepartijen gunnen elkaar absoluut niet dat een ander met de eer gaat strijken na een deal. Dat bleek gisteren duidelijk toen bekend werd dat staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) zijn Belastingplan 2016 herziet om D66 tegemoet te komen én de steun van het CDA behoudt.

CDA-leider Sybrand van Haersma Buma gebruikte zijn tijd voor de camera’s gisteren niet om uit te leggen waarom de geredde lastenverlaging van 5 miljard euro goed is voor de burger of de politiek. Nee, hij sprak liever neerbuigend over de partij van Alexander Pechtold. „Vandaag is eigenlijk de dag die je wist dat zou komen”, zei Buma. „De dag dat D66 door de pomp ging. Een beetje jammer dat het weer in een achterkamertje geregeld moet worden.” Zo werd het niet alleen de dag dat het Belastingplan gered werd, maar ook de zoveelste aflevering in de serie waarin CDA en D66 elkaar besmeuren.

Na dagen intensief onderhandelen wist staatssecretaris Wiebes maandagavond de steun van D66 binnen te halen. In ruil deed hij wat ogenschijnlijk kleine aanpassingen, ter waarde van zo’n 400 miljoen euro, in de fiscale maatregelen: een beetje extra voor werkenden, een beetje extra voor ouderen, een beetje extra voor ouders en een beetje extra voor het milieu. Plus toezeggingen op twee fundamentele punten van D66. Het kabinet belooft voor het eind van het jaar te bezien of alle kolencentrales dicht kunnen. En komt voor de zomer met een plan om gemeenten meer belastingen te laten innen, waardoor die op arbeid verder omlaag kunnen. Ver weg en weinig concreet, maar door D66 gevierd als overwinning. „De belasting op werk wordt op termijn met 9 miljard euro verlaagd”, jubelt de partij in een persbericht. „Dat levert 15 tot 20.000 extra banen op.”

Dat gebeurt echter op z’n vroegst in 2019 – als het plan al een meerderheid haalt. De aanpassingen voor de volgende jaren leveren nauwelijks werkgelegenheid op, terwijl dat is wat D66 het kabinet voortdurend verweet.

Toen Wiebes drie weken geleden steun zocht in de Tweede Kamer, ketste een deal met D66 af omdat Buma die blokkeerde. Toen stemde naast VVD en PvdA alleen het CDA in. Dat zou waarschijnlijk betekenen dat in de senaat, waar eind deze maand wordt gestemd, nog vijf zetels ontbraken. CDA en D66 wezen elkaar aan als schuldige dat de beloofde lastenverlaging niet door zou gaan.

Sindsdien zijn de D66-eisen aanzienlijk naar beneden bijgesteld. Geen spinner van andere partijen liet de kans voorbij gaan om dat te benadrukken. Nog geen half uur nadat het nieuws van een nieuwe deal gisteren was uitgelekt liet een CDA’er weten: „Er wordt voor volgend jaar maar voor 2 procent aan het plan versleuteld. Blijkbaar stemde D66 dus eerst tegen iets waar ze het voor 98 procent mee eens waren.” Ook bij de SGP werd hartelijk gelachen om het feit dat de wijzigingen op de korte termijn geen banen opleveren.

Een PvdA’er schudde zijn hoofd over de draai van D66: „Pechtold vroeg met Prinsjesdag 1 miljard aan aanpassingen in het Belastingplan. Een maand geleden 600 miljoen. Nu nog maar 400 miljoen. En de helft is om het CDA tegemoet te komen.”

De aangepaste maatregelen hebben alles van een compromis tussen de regeringspartijen en CDA en D66. Zo is de vergroeningsmaatregel die Pechtold afdwong een fonds om gebouwen duurzamer te maken; het groen voor D66, de bouw voor het CDA. En terwijl D66 de daling van de arbeidskorting voor werkenden remt, krijgt het CDA wat compensatie voor ouderen. Maar waar de oude gedogers, D66, ChristenUnie en SGP de buit verdeelden en allemaal eer behaalden, wil het CDA niet onderhandelen én niet delen in het succes. Buma onderhandelde de afgelopen dagen niet mee met het kabinet en D66, maar liet zich alleen via zijn senatoren informeren over de voortgang.

In de coalitie heerst grote tevredenheid over de uitkomst. Het kabinet zou niet zijn gevallen over een gesneuveld Belastingplan, maar baalde wel als de beloofde lastenverlichting voor burgers er niet kwam. Bovendien is het ook na de slechte uitslag van de senaatsverkiezingen in juni wéér gelukt een deal te sluiten. Een VVD’er kijkt in ieder geval pragmatisch naar de uitkomst: „Joh, het maakt ons niet uit wie er met de credits vandoor wil gaan, als de lastenverlichting maar doorgaat.”