Porta Santa open, jubeljaar begint

Vandaag begint in Rome een ‘heilig jaar’, door de paus in teken van barmhartigheid gesteld.

Paus Franciscus loopt door de Heilige Deur en opent het jubeljaar, dat in teken staat van barmhartigheid. Foto Alessandro Bianchi/Reuters

Paus Franciscus stond vanmorgen op het bordes van de Sint-Pieter en vroeg in het Latijn om de Porta Santa te openen. Deze Heilige Deur, met bronzen panelen bekleed, werd in 2000 voor het laatst geopend. Een stoet van kardinalen en bisschoppen ging hierdoor de Romeinse basiliek in, als een symbool voor de gelovige die thuiskomt bij God. Daarmee begint het buitengewone ‘jubeljaar van de barmhartigheid’. Verwacht wordt dat meer dan 10 miljoen pelgrims het komende jaar door de deur zullen stappen.

1 Waarom wordt er juist nu een jubeljaar gehouden?

Franciscus wil hiermee twee accenten zetten. Vandaag is het precies vijftig jaar geleden dat het Tweede Vaticaans Concilie werd afgesloten. Dat was een drie jaar durend overleg om de Katholieke Kerk bij de moderne tijd te brengen. Franciscus wil een nieuwe impuls geven aan de ideeën over modernisering, die onder conservatievere voorgangers in het slop zijn geraakt.

Een tweede accent is het thema barmhartigheid, een kernbegrip voor Franciscus. We moeten minder streng zijn, houdt hij zijn medekerkbestuurders keer op keer voor. Tegen het tijdschrift Credere zei paus Franciscus begin deze maand: de kerk „geeft soms toe aan de verleiding een harde lijn te volgen, de verleiding alleen maar morele normen te onderstrepen”. „Maar hoeveel mensen worden zo buitengesloten?” Hij zei de kerk te zien als een veldhospitaal na het gevecht. „De gewonden moeten worden verzorgd, geholpen worden te genezen, niet worden getest op cholesterol. Ik geloof dat dit het moment van de barmhartigheid is.”

2 Waarom organiseert de kerk zo’n jubeljaar of heilig jaar?

Het is een gelegenheid, de laatste eeuwen om de 25 jaar, om het geloof te revitaliseren, vergiffenis te vragen en je met vijanden te verzoenen. Gelovigen kunnen vergiffenis voor hun zonden krijgen als ze door zo’n heilige poort een kerk in gaan en de ‘werken van barmhartigheid’ beoefenen. De zeven zogeheten actieve werken van barmhartigheid zijn, in de traditionele terminologie, het spijzigen van hongerigen, het laven van dorstigen, het kleden van naakten, het herbergen van vreemdelingen, het bezoeken van zieken, het bezoeken van gevangenen, en het begraven van doden. Franciscus een speciaal accent gezet. Deze zomer kondigde hij aan dat ter gelegenheid van het jubeljaar priesters ook abortus kunnen vergeven.

3 Komen er veel extra mensen naar Rome? Is dat nu nog wel veilig?

In het vorige jubeljaar, in 2000, kwamen er 25 tot 30 miljoen pelgrims. Er wordt aan getwijfeld of het er dit jaar weer zo veel zullen zijn: het vorige heilig jaar was veel beter voorbereid. De paus verraste iedereen op 13 maart, zijn tweede verjaardag als paus, door een heilig jaar uit te roepen. In 2000 had Rome geld voor een grote opknapbeurt, nu nauwelijks. Er is extra veel politie op de been en wie de Sint Pieter in wil, moet door veiligheidspoortjes. De prefect van Rome, Franco Gabrielli, heeft geen concrete aanwijzingen voor een terreurdreiging, maar sprak ook omineus over „het eerste jubeljaar in het tijdperk van IS”. In videoboodschappen heeft Islamitische Staat vaak Rome als doelwit genoemd.

4 Er is toch pas een andere heilige deur geopend?

In de aanloop naar het jubeljaar, en om het mondiale karakter van de Katholieke Kerk te onderstrepen, heeft paus Franciscus eind vorig maand de heilige deur in de kathedraal van Bangui geopend, de hoofdstad van de Centraal-Afrikaanse Republiek. Op last van de paus is het idee van een ‘heilige deur’ dit jubeljaar sterk uitgebreid. Franciscus wil ook kerken in andere landen erbij betrekken. Op 13 december wordt daarom ook buiten Rome in kathedralen en andere kerken met een bijzondere betekenis een ‘Deur van de Barmhartigheid’ geopend. Dat is voor het eerst, om ook gelovigen die niet kunnen reizen het jubeljaar mee te laten vieren, een andere illustratie van Franciscus’ wens het centralisme van Rome te doorbreken.

5 Wat zullen we hier in Nederland van merken?

In Nederland zijn 21 deuren van kerken en heiligdommen tot ‘heilige deur’ opgewaardeerd. De meeste daarvan zullen ook zondag met enig ceremonieel worden geopend. Die deuren zijn overigens door het jaar heen ook al in gebruik.