Porta Santa open, het jubeljaar begint

Vandaag begint in Rome een ‘heilig jaar’, dat door de paus in het teken van barmhartigheid is gesteld. Het moet ook in andere landen worden gevierd.

De laatste keer dat de Heilige Deur werd geopend, was in 2000 door Paus Johannes Paulus II. Foto ANP

Om half tien vanmorgen, als alles volgens plan gaat, staat paus Franciscus op het bordes van de Sint-Pieter en vraagt hij in het Latijn om de deur open te doen. Dat is de met bronzen panelen beklede Porta Santa, de Heilige Deur, voor het laatste in 2000 geopend. Het muurtje erachter is vorige maand neergehaald en de sleutel voor de deur die in een metalen kistje in die muur zat ingemetseld, is klaargelegd. Als de deur open is, zal een stoet van kardinalen en bisschoppen juist hierdoor de Romeinse basiliek in gaan, als een symbool voor de gelovige die thuiskomt bij God. Daarmee begint het buitengewone ‘jubeljaar van de barmhartigheid’.

De opening van de Heilige Deur in 2000. Foto Vatican Pool/EPA

1 Waarom wordt er juist nu een jubeljaar gehouden?

Franciscus wil hiermee twee accenten zetten. Vandaag is het precies vijftig jaar geleden dat het Tweede Vaticaans Concilie werd afgesloten. Dat was een drie jaar durend overleg om de Katholieke Kerk bij de moderne tijd te brengen. Franciscus wil een nieuwe impuls geven aan de ideeën over modernisering, die onder conservatievere voorgangers in het slop zijn geraakt.

Een tweede accent is het thema barmhartigheid, een kernbegrip voor Franciscus. We moeten minder streng zijn, houdt hij zijn medekerkbestuurders keer op keer voor. Tegen het tijdschrift Credere zei paus Franciscus begin deze maand: de kerk „geeft soms toe aan de verleiding een harde lijn te volgen, de verleiding alleen maar morele normen te onderstrepen”. „Maar hoeveel mensen worden zo buitengesloten?” Hij zei de kerk te zien als een veldhospitaal na het gevecht. „De gewonden moeten worden verzorgd, geholpen worden te genezen, niet worden getest op cholesterol. Ik geloof dat dit het moment van de barmhartigheid is.”

2 Waarom organiseert de kerk zo’n jubeljaar of heilig jaar?

Het is een gelegenheid, de laatste eeuwen om de 25 jaar, om het geloof te revitaliseren, vergiffenis te vragen en je met vijanden te verzoenen. Gelovigen kunnen vergiffenis voor hun zonden krijgen als ze door zo’n heilige poort een kerk in gaan en de ‘werken van barmhartigheid’ beoefenen. De zeven zogeheten actieve werken van barmhartigheid zijn, in de traditionele terminologie, het spijzigen van hongerigen, het laven van dorstigen, het kleden van naakten, het herbergen van vreemdelingen, het bezoeken van zieken, het bezoeken van gevangenen, en het begraven van doden. In stijl hiermee zouden vanavond op de façade van de Sint-Pieter foto’s worden geprojecteerd van sociaal bewogen fotografen als Sebastião Salgado en Yann Arthus-Bertrand. En ook hier heeft Franciscus een speciaal accent gezet. Deze zomer kondigde hij aan dat ter gelegenheid van het jubeljaar priesters ook abortus kunnen vergeven.

3 Komen er veel extra mensen naar Rome? Is dat nu nog wel veilig?

In het vorige jubeljaar, in 2000, kwamen er 25 tot 30 miljoen pelgrims. Maar dat was jaren van tevoren aangekondigd, met twaalf maanden lang een programma vol activiteiten. Nu is de organisatie losser en zijn er wat minder evenementen voorbereid. Het Italiaanse onderzoeksbureau Censis verwacht een vergelijkbaar aantal extra bezoekers als in 2000, maar anderen denken dat het er niet veel meer zullen zijn dan de dertien miljoen die er normaal per jaar naar Rome komen. De Italiaanse hoofdstad is ook veel minder goed voorbereid dan vijftien jaar geleden: de paus verraste iedereen op 13 maart, zijn tweede verjaardag als paus, door een heilig jaar uit te roepen. In 2000 was er geld voor een grote opknapbeurt, nu nauwelijks. Er is extra veel politie op de been. De prefect van Rome, Franco Gabrielli, heeft gezegd dat er geen concrete aanwijzingen zijn voor een terreurdreiging, maar sprak ook omineus over „het eerste jubeljaar in het tijdperk van IS”. In videoboodschappen heeft Islamitische Staat vaak Rome als doelwit genoemd.

Paus Franciscus opende onlangs al de Heilige Deur van de kathedraal in Bangui in de Centraal Afrikaanse Republiek. Foto Gianluigi Guercia/AFP

4 Er is toch pas een andere heilige deur geopend?

In de aanloop naar het jubeljaar, en om het mondiale karakter van de Katholieke Kerk te onderstrepen, heeft paus Franciscus eind vorig maand de heilige deur in de kathedraal van Bangui geopend, de hoofdstad van de Centraal-Afrikaanse Republiek. De komende vier weken zullen ook de heilige deuren in de drie pauselijke basilieken in Rome worden geopend: de Sint-Jan van Lateranen, Santa Maria Maggiore, en Sint-Paulus buiten de Muren.

Op last van de paus is het idee van een ‘heilige deur’ dit jubeljaar sterk uitgebreid. Franciscus wil ook kerken in andere landen erbij betrekken. Op 13 december wordt daarom ook buiten Rome in kathedralen en andere kerken met een bijzondere betekenis een ‘Deur van de Barmhartigheid’ geopend. Dat is voor het eerst, om ook gelovigen die niet kunnen reizen het jubeljaar mee te laten vieren, een andere illustratie van Franciscus’ wens het centralisme van Rome te doorbreken. Op 18 december zal de paus een Deur van de Barmhartigheid openen in een centrum voor daklozen vlakbij station Termini in Rome.

5 Wat zullen we hier in Nederland van merken?

In Nederland zijn 21 deuren van kerken en heiligdommen tot ‘heilige deur’ opgewaardeerd. Dat gebeurde onder andere met de deuren van bekende kerken als de Sint-Jan in Den Bosch, de Sint-Bavo in Haarlem en de Sint-Servaas in Maastricht, maar ook met het Heiligdom van de Martelaren van Gorcum in Brielle. De meeste daarvan zullen ook zondag met enig ceremonieel worden geopend. Die deuren zijn overigens door het jaar heen ook al in gebruik. In Nederland zijn geen dichtgemetselde heilige deuren, zoals in de Sint-Pieter.