‘Pas inkomensbeleid en onderwijs aan op robots’

Bedenk manieren om ongelijkheid die robots veroorzaken te verkleinen, zegt WRR in nieuwe studie.

Foto IStock

De overheid moet over veel beleid anders gaan nadenken door de opkomst van robots. Inkomenspolitiek, het onderwijsstelsel en het sociale vangnet moeten mogelijk worden aangepast. Ook moet er beter worden nagedacht over hoe robots mensen kunnen helpen in plaats van ze simpelweg te vervangen. Dat staat in de studie De robot de baas, die de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) vandaag presenteert. Het onderzoek wordt aangeboden aan minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA).

De WRR suggereert bijvoorbeeld dat de overheid moet onderzoeken of ze werknemers op nieuwe manieren aandeelhouder kan maken van bedrijven, om ervoor te zorgen dat winsten van robotisering eerlijker worden verdeeld. En om zogeheten public venture funds op te richten, investeringsfondsen die publiek geld steken in robotbedrijven om op die manier burgers mee te laten profiteren.

Groeiende ongelijkheid

Veel onderzoeken, van onder meer het Centraal Planbureau, waarschuwden de laatste maanden voor groeiende ongelijkheid en zogeheten baanpolarisering door robotisering. Sommige banen zijn gevoeliger voor automatisering dan andere, en de winsten van robots zijn scheef verdeeld is de vrees. Hoewel de WRR signaleert dat de ontwikkeling minder snel gaat dan veel pessimisten zeggen, en dat er ook veel positieve gevolgen zijn van robotisering, bevestigt de studie de risico’s voor groeiende ongelijkheid.

De onderzoekers opperen ook het instellen van een verplicht ‘robotdividend’ voor bedrijven, dat ze aan de maatschappij zouden moeten uitbetalen, waardoor iedereen kan profiteren van de winsten van robots.

De WRR denkt verder dat het beleid dat er nu is om medewerkers zich te laten bij- en omscholen onvoldoende is. Volgens de onderzoekers is herscholing niet altijd de oplossing, bijvoorbeeld voor oudere werknemers die worden weg-geautomatiseerd.

Daarom vindt de WRR dat politici serieus zouden moeten kijken naar regelingen voor arbeidstijdverkorting of vervroegd pensioen (VUT) voor deze specifieke groepen. Dat soort regelingen werd de afgelopen jaren juist afgeschaft. Vorige week opperde ook vakcentrale FNV al een moderne variant van de VUT. De WRR adviseert niet over de politieke haalbaarheid van de plannen: „Dat is aan politici.”

Geen basisinkomen

In de maatschappelijke discussie over robotisering wordt ook soms geopperd om een basisinkomen te geven aan alle burgers. In Finland zijn bijvoorbeeld plannen voor zo’n basisinkomen van ongeveer 800 euro per persoon. Daar ziet de WRR niets in.

„Dat is een oplossing voor íedereen, die geen rekening houdt met individuele verschillen”, zegt Monique Kremer van de WRR. „Ook gaan de voorstanders er vaak vanuit dat de technologische ontwikkeling zó snel gaat dat een basisinkomen nodig is om de klappen op te vangen. Wij denken dat dat niet het geval is .”

Vandaag zal minister Asscher reageren op de WRR-adviezen. Hij hóeft niets te doen met de studie, maar de WRR is wel het hoogste wetenschappelijke adviesorgaan van de regering.