Nerveus over het bonnetjesrapport

De politieke top van Justitie trad af na de deal met crimineel Cees H. – en wat daarna verder misging. Rollen er morgen meer koppen?

Fred Teeven Foto Bart Maat/ANP

Op het Amsterdamse parket van het Openbaar Ministerie (OM) stond een archiefkast vol strafdossiers. Op de middelste plank bevond zich een van de dossiers waarin drugscrimineel Cees H. een rol speelde. Op een plank eronder nog eens twee zulke dossiers.

Minister Opstelten en staatssecretaris Teeven (beiden Veiligheid en Justitie, VVD) waren allang opgestapt toen deze zomer bleek dat het ‘onvindbare’ bonnetje van de deal in een van de strafdossiers op de onderste plank zat.

Waarom konden OM en ministerie het bonnetje herhaaldelijk niet vinden, terwijl tv-programma Nieuwsuur erover bleef berichten, blijkbaar met bronnen van binnenuit?

Aan het Binnenhof wordt vol spanning uitgezien naar het onderzoeksrapport hierover, dat morgen verschijnt. Ook op het ministerie is men nerveus. Minister Van der Steur verwacht „indringende aanbevelingen”, zei hij onlangs in een Kamerdebat.

De Teevendeal in vier bedrijven.

1 De deal

In de zomer van 2000 sluit officier van justitie Fred Teeven een opmerkelijke schikking. Cees H., veroordeeld wegens grootschalige hasjsmokkel, krijgt 4,7 miljoen gulden overgemaakt vanaf een justitierekening. H. heeft dan vier jaar celstraf uitgezeten. Op een Luxemburgse bankrekening had hij 5,5 miljoen gulden staan, die door het OM bevroren was. H. kon niet bij dat geld. Maar het OM kon het evenmin afpakken, omdat het dan moet bewijzen dat het allemaal crimineel verkregen is. Daarom sluit Teeven de volgende deal: het geld gaat naar een bankrekening van het OM. Justitie houdt 750.000 gulden en stort de overige 4,7 miljoen op de Nederlandse rekening van H.

Beide partijen beloven geheimhouding. Niet alleen de media worden er buiten gehouden, ook de belastingdienst krijgt niets te horen. Bijna veertien jaar blijft de deal geheim.

2 Het lek

Op 11 maart 2014 onthult Nieuwsuur de schikking. Had Teeven, inmiddels staatssecretaris, deze wel mogen sluiten? De timing is saillant: ruim een maand voor de verkiezingen voor het Europees Parlement.

Teeven had de belastingdienst niet mogen buitensluiten, zeggen experts in de uitzending. Het bedrag van 4,7 miljoen (2,1 miljoen euro) wordt nog niet gemeld. In de uitzending is sprake van „5 à 6 miljoen gulden”.

De politiek duikt er direct bovenop. Minister Ivo Opstelten, verantwoordelijk voor het OM, zegt in de Tweede Kamer dat de deal rechtmatig was. Bovendien, zegt de minister, kreeg H. niet 5 à 6 miljoen, maar zo’n 1,25 miljoen gulden.

Onzin, zegt H’s advocaat Piet Doedens een maand later in de Volkskrant. Het OM heeft bijna 5 miljoen gulden overgemaakt.

Weer twee maanden later geeft Opstelten toe dat die 1,25 miljoen niet klopte, het was gebaseerd op een foutieve rekensom. „Mocht er de indruk zijn gewekt dat ik over exacte betalingsgegevens beschikte, dan betreur ik dat.”

Opstelten laat oud-OM-leidinggevende Henk Van Brummen onderzoek doen, maar ook die kan geen betalingsbewijs vinden. Bijna een jaar blijft het daarna stil rond de zaak.

3 De val

Op 4 maart bericht Nieuwsuur opnieuw over de schikking. Die bedroeg 4,7 miljoen gulden. De uitzending is twee weken voor de Provinciale Statenverkiezingen.

Opnieuw laait de politieke discussie op: waarom hoort de Tweede Kamer dit van Nieuwsuur en niet van de minister zelf? Opstelten houdt vol dat zijn ambtenaren dit bedrag niet kennen. De volgende dag zegt hij toch nog eens te laten zoeken naar een betalingsbewijs, een ‘bonnetje’.

Een week later, op zondag 8 maart, vinden door het ministerie ingehuurde ICT-experts toch een betalingsbewijs. In een oud overzicht van betalingen die gedaan zijn onder verantwoordelijkheid van het ministerie. Maandagavond treden Opstelten en Teeven af.

4 De afrekening

Morgen wil iedereen weten hoe het kon gebeuren dat het bonnetje keer op keer onvindbaar was. Door het opstappen van Opstelten en Teeven is een deel van de politieke druk weg. Nog steeds zijn er afrekeningen te verwachten.

Iedereen verwacht dat het OM, waar het bonnetje gewoon in een strafdossier zat, veel kritiek krijgt. Mogelijk wordt opnieuw geroepen om het vertrek van OM-baas Herman Bolhaar. Eerder blunderde het OM al in de zaak rond de moord op oud-minister Els Borst.

Complicerende factor is dat Bolhaar nu ziek thuis ligt, waar hij herstelt van een ernstige hersenvliesontsteking. Ook is nog onduidelijk waarom Van Brummen vorig jaar niet in staat was iets te vinden.

Ook de rol van de nieuwe bewindslieden roept vragen op. Tussen de Nieuwsuuruitzending op woensdag en het aftreden op maandagavond, zijn Ard van der Steur en Klaas Dijkhof, dan nog VVD-Kamerleden, veelvuldig op het ministerie geweest.

En dan is er nog het mogelijke complot tegen de VVD. Waarom dook deze oude deal opeens twee keer vlak voor de verkiezingen op? Minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) zei dit voorjaar dat er „krachten” aan het werk zijn. Haar conclusie was „dat het niet voor niets nú gebeurt”.