Column

De naakte vrouw is overal en daarom vandaag passé

Al weken probeer ik mezelf tegen te houden. Doe het niet, zeg ik. Schrijf niet over het vrouwelijke naakt. Het onderwerp is een mijnenveld. Kies voor simpele onderwerpen zoals unanimiteit in de Veiligheidsraad of het imperialisme van Poetin, schrijf over de herbeoordeling van rente-derivaten of desnoods over Zwarte Piet, maar blijf om ‘s hemelswil uit de buurt van het vrouwelijke naakt.

Dat het onderwerp toch steeds in mijn gedachten blijft spoken, komt door optimistische berichten dat er beweging is waargenomen op het vlak van de vrouwenrechten. Er is internationaal iets gaande. Zelf zie ik die beweging ook als ik lees dat Annie Leibovitz revolutionaire foto’s heeft gemaakt voor de nieuwe Pirelli-kalender. De gefotografeerde vrouwen hebben hun kleren aan! Cool! Zeg nu nog eens dat er geen vooruitgang bestaat!

Dat de vrouwen ditmaal hun kleren niet hebben uitgetrokken is volgens Vanity Fair een breuk met de traditie. American Photo noemt het een Drastically Different Direction. Kleren aan, je moet er maar opkomen, is ook het commentaar van The Guardian en The Independent. Tegelijk zijn er volwassen kranten die opmerken dat ‘de naaktheid van een witte, valide, cis-gender vrouw nu eenmaal niet bijster revolutionair meer is’. Een reclamecampagne trekt met de oubollige blote, witte vrouw gewoon minder aandacht dan met Serena Williams of iemand met kleren.

Affijn, tot zover begrijpen we het allemaal nog. Ook het management van Playboy zegt dat de strijd is gestreden. Overal krijg je tegenwoordig naakte vrouwen cadeau en dus is naaktheid ‘passé’. Zo komt de weg eindelijk vrij voor de revolutionairen die toch al van plan waren de boel aan te houden en voor Braziliaanse bewoners van Rio de Janeiro die zandsculpturen van naakte vrouwen weg willen hebben van hun strand.

De kwestie wordt al ingewikkelder wanneer je leest over protest tegen seksisme in datzelfde Rio de Janeiro. Een Braziliaanse actrice heeft daar naakt voorop gelopen in de demonstratie voor vrouwenrechten, lees ik. ‘Naakt en haar lichaam besmeurd met rode verf, als ware het bloed.’ Maar de zaak wordt helemaal ingewikkeld wanneer je denkt aan al die naakte vrouwen die laatst een artikel verluchtigden over seksueel geweld. Naast een stuk over aanranding en verkrachting had de krant foto’s van ontklede vrouwen geplaatst die de Australische Rory Banwell maakte voor haar project ‘Still Not Asking For It’. Dat een vrouw naakt is, betekent niet dat ze wil worden aangerand, was de boodschap.

Die boodschap kan niet vaak genoeg worden herhaald, maar waarom moet dat gebeuren door vrouwen zonder kleren aan? Waarom zeggen serieuze kranten bij het zien van de nieuwe Pirelli-kalender dat bloot gelukkig voorbij is en plaatsen ze zelf naaktfoto’s van Banwells modellen?

Nu hoor ik u zeggen dat het plaatsen van naakte vrouwen naast een stuk over verkrachting een poging is het naakt terug te veroveren en het op te eisen als vrouwenrecht. Geuzennaakt. ‘This is not permission’, had een van de vrouwen op haar lichaam geschreven. Nee, zoveel is duidelijk. De vraag blijft niettemin hangen: wat is het dan wel?

Ik lees een maand lang de kranten en ik begrijp steeds minder van het vrouwelijke naakt. Moeten jonge meisjes leren dat je niet in het openbaar uit de kleren hoeft als je een gearriveerd Leibovitz-model bent – ‘brains over boobs’ – maar wel als je een onbekende jonge vrouw bent? Dat je foto’s van je lichaam wel mag inzetten als actiemiddel tegen verkrachting, maar niet voor de lol?

Het sleutelwoord hier is zelfbeschikking, hoor ik u nu al flink wat bozer zeggen. Een vrouw kan haar kleren uittrekken voor haar eigen politieke doeleinden, maar niet omwille van ‘de mannelijke blik’. Annie Leibovitz zegt dat ook. Ze heeft Serena Williams weliswaar grotendeels ongekleed gefotografeerd, maar dat telt niet, want ze deed het niet met ‘de mannelijke blik’. Alleen word ik van dat argument dan zelf weer bozer. Nou dat weer! roep ik. Wat is er zo verfoeilijk aan de mannelijke blik?

Mannen kijken, dat is nu eenmaal zo. Testosteron maakt visueler gefixeerd dan oestrogeen. Wat is daar zo erg aan? Moet je jonge jongens leren dat de wereld weliswaar meer naakt biedt dan Playboy aanvaardbaar vindt, maar dat ze er niet naar mogen kijken? Dat zulk naakt alleen politiek geduid mag worden en dat de man er volkomen blanco tegenover dient te staan? Nee, de internationale gemeenschap moet maar eens bedenken wat ze eigenlijk beoogt met het vrouwelijk naakt, want vooralsnog is dat bepaald niet duidelijk. Zelf houd ik mijn hoop gevestigd op verdere revolutie. Zodat de media ook bij politieke boodschappen eindelijk eens foto’s plaatsen van vrouwen met hun kleren aan.