Brussels reddingsplan voor Europese luchtvaart stelt teleur

Alleen de eurocommissaris zelf lijkt trots op haar plan om de Europese luchtvaart te redden. De critici vrezen juist een uitverkoop.

Maatschappijen en bonden hadden gehoopt op een steviger stellingname ten aanzien van concurrentie uit de Golfregio, zoals Emirates (hier in Hamburg). Foto Krisztian Bocsi / Bloomberg

De verwachtingen waren al niet heel hooggespannen, maar het resultaat wist toch nog teleur te stellen. Niemand lijkt blij met de gisteren gepresenteerde Aviation Strategy van de Europese Commissie, een pakket aan maatregelen dat de Europese luchtvaart moet versterken tegenover niet-Europese concurrentie.

De teneur van de reacties: niet ambitieus genoeg, niet concreet genoeg, niet dwingend genoeg. Europa maakt geen vuist. Steven Verhagen, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV): „De Europese Commissie onderschat de uiterst precaire situatie van de Europese luchtvaart, en haar werkgelegenheid.”

Zestien pagina’s in een jaar

Alleen Violeta Bulc, Europees commissaris voor Transport, was „happy and proud”, zei ze bij de perspresentatie in Brussel. Ze werkte een jaar aan het plan van zestien pagina’s. Volgens Bulc is sprake van een ambitieus actieplan dat de sector – luchtvaartmaatschappijen, luchthavens, verkeersleidingen en fabrikanten – concurrerend zal maken. Aandacht voor de luchtvaartindustrie past bij het groei- en banenprogramma van voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie: goed voor bijna twee miljoen banen en een bijdrage van 110 miljard euro aan de Europese economie.

De Commissie wil luchtvaartverdragen sluiten met landen uit Zuidoost-Azië, de Golfregio, Turkije, China, Japan en Mexico. In die verdragen moeten heldere afspraken worden gemaakt over eerlijke concurrentie en het niet toestaan van staatssteun. De regelgeving over drones moet worden verruimd en gestandaardiseerd, en Europa moet leidend worden als fabrikant van drones. Europa blijft volgens de Commissie de koploper als het gaat om veiligheid en arbeidsvoorwaarden.

Ook burgers zullen volgens Bulc profiteren, want er komen meer verbindingen tegen lage prijzen. Congestie in de lucht en op de luchthavens moet worden tegengegaan, groei mag niet worden beperkt.

De keerzijde van economische groei speelt een bescheiden rol in het document. Ten aanzien van CO2-reductie verwijst de Commissie naar een top van de VN-luchtvaartorganisatie ICAO in september 2016. Daar moeten baanbrekende afspraken worden gemaakt.

Het zijn echter niet de beperkte klimaatambities die tot teleurstelling leiden. Maatschappijen en vakbonden hadden gehoopt op een steviger stellingname van de Commissie ten aanzien van de grootste bedreiging voor de Europese maatschappijen: de concurrentie uit de Golfregio.

De Gulf carriers Emirates en Etihad uit de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar Airways, alsmede Turkish Airlines, kunnen zo snel groeien dankzij illegale staatssteun, zeggen Air France-KLM, Lufthansa en Amerikaanse maatschappijen.

Europa zou meer moeten doen om eerlijke concurrentie te garanderen, vinden ze. Hun beschuldigingen staan tegenover grote voorzichtigheid van de Commissie. Bulc wil „niet generaliseren” en benadrukt dat geen maatregel tegen één land is gericht.

‘Golfstaten zorgen voor banen’

Bronnen rond de Commissie beklemtonen dat er nooit een officiële klacht is ingediend en dat er zodoende ook geen internationaal juridisch raamwerk bestaat op het punt van staatssteun. „Zelfs als die vermoede staatssteun bewezen zou worden, zou de EU nog niets kunnen doen, want de huidige luchtvaartverdragen zijn afgesloten tussen afzonderlijke landen, niet tussen de EU en die landen”, zegt een ingewijde in de marge van de bijeenkomst. Waarom toch die focus op de Golfstaten, verzucht hij. „Ze zorgen voor veel banen in Europa.”

Daarmee raakte hij aan een ander punt van zorg van de gevestigde orde in de Europese luchtvaart. Volgens de huidige regels mag een buitenlandse investeerder maximaal 49 procent van een Europese maatschappij bezitten. De Commissie overweegt verruiming van dat maximum, om investeerders niet af te schrikken. Verhagen van pilotenbond VNV: „Dit is het startsein voor de uitverkoop van de Europese luchtvaart aan Arabieren en Chinezen.”

De Commissie moet wel behoedzaam opereren, zegt een andere ingewijde. „De onderhandelingen over de verdragen zijn veel meer politiek dan economisch, het is een complex schaakspel. Alle belangen moeten worden afgewogen.”