Beetje Venezolaan heeft schotwond

Venezolanen bidden tot ‘heilige gangsters’ om hen te beschermen. Want aan de staat hebben ze niks, zeggen ze.

Motortaxirijder Alexander Suarez (42) vraagt bij het beeld van de heilige gangster Ismael om bescherming tegen kwaad.

Zeven mannen rijden op motoren tussen de vervallen graftombes en overwoekerde zerken van het Cementerio General del Sur, de grootste begraafplaats van Caracas. Ze parkeren bij een kapelletje van triplex, zetten hun zwarte helmen af en delen een fles rum rond.

Alexander Suarez (42) en zijn vrienden offeren elke zondag sigaren en drank aan Ismael: een gipsen beeld met honkbalpet en revolver onder zijn riem. Deze opzienbarende godheid is de leider van de heilige gangsters, de santos malandros.

Ismael pleegde overvallen in Caracas, tot de politie hem doodschoot. Nu is hij heilig, zoekend naar vergeving. Naarmate het geweld toeneemt, vragen meer volgelingen zijn bescherming tegen moord, beroving en ander kwaad.

Onveiligheid was, na de economische chaos, het belangrijkste thema van de parlementsverkiezingen van zondag. Venezuela (33 miljoen inwoners) is een van de gevaarlijkste landen buiten oorlogsgebied; in 2014 werden bijna 25.000 mensen vermoord.

Suarez opent een flesje bier voor Ismael en prevelt het Onzevader. „God is de belangrijkste”, zegt hij op de begraafplaats. „Maar extra hulp kan nooit kwaad.”

Het groeiend aantal volgelingen van de santos malandros houdt verband met het gebrek aan vertrouwen in de staat, vertelt antropoloog César Escalona. „Venezolanen vragen de geesten om bescherming die ze van de aardse autoriteiten niet krijgen. Ze hebben meer geloof in een dode crimineel dan in een levende agent.”

De heilige gangsters zijn een perfecte reflectie van de schimmige lijnen tussen goed en kwaad in Venezuela, waar socialistische politici hun eigen zakken vullen, generaals betrokken zijn bij drugshandel en oppositieleiders in de cel zijn gegooid.

De cultus ontstond tijdens de anarchie eind jaren tachtig. In 1989 veroorzaakten hervormingen dodelijke rellen, gevolgd door jaren van chaos onder snel opeenvolgende regeringen. Na de invoering van het socialisme in 1999 is het geweld opnieuw toegenomen. Preventie, detentie, rechtspraak: alles is afgebrokkeld onder president Chávez en zijn opvolger Maduro.

Mes in spijkerbroek

Het aantal moorden is vervijfvoudigd sindsdien. Ruim 90 procent blijft onopgelost, volgens het Observatorium voor Geweld. De santos malandros worden volgens Escalona vooral aanbeden door bewoners van sloppenwijken. „Mensen voelen zich buitengesloten, vergeten.”

Rosa Guillén (28), moeder van vier kinderen, knielt voor de beelden van Ismael en de ruim tien andere heilige gangsters. Favoriete beschermheilige is de blonde Elizabeth, met een mes in haar spijkerbroek. „Ik vraag haar om hulp, zodat mijn tweeling niet op het slechte pad raakt”, zegt Guillén, die dikke sigarenrook uitblaast om in contact te treden met geesten. „De jongens zijn nog maar vijf. Sommige kinderen van tien zitten bij bendes.”

De dikke vrouw met kroeshaar maakte meerdere wonderen mee dankzij de heilige gangsters. „Ze zijn niet als je ouders, die elke dag hetzelfde liedje afdraaien. De geesten waarschuwen je één keer.”

Buiten de begraafplaats is een winkel vol heiligenbeelden. De santos malandros met hun geweren en messen staan zij aan zij met kindje Jezus. Luis Armando Velasquez (43) geeft er klanten adviezen door van de geesten. „Ik open een deur naar de spirituele wereld”, zegt de grijze man, die dagelijks zo’n twintig consulten doet.

De heilige gangsters vormen een ‘hof’ binnen het rijke pantheon van de honderden heiligen van María Lionza. María Lionza is veel aardser dan het katholieke geloof, legt Velasquez uit. Zieken kunnen hulp vragen aan een hof van heilige medici. Kinderen offeren schriften en pennen aan een overleden schoolmeisje, in ruil voor steun bij proefwerken.

De heilige gangsters hebben hun codes. Ze praten pas na een offer van drank, horloges of geld, zegt Velasquez. „Je moet de geesten iets geven waar ze van hielden.” Het medium vertelt dat ze worden aanbe den door „goede én slechte mensen”. Bendes komen bescherming vragen. „Ze denken: Ismael was een dief, dus hij gaat me helpen met stelen.” Maar zo werkt het niet. De geesten van de gangsters doen alleen het goede. „Ze zeggen: ik ga je beschermen, maar alleen als jij je leven betert. Stop met drugs, zoek andere vrienden.”

Suarez heeft met zijn vrienden een collectief van motortaxi’s met de klinkende naam Bendición de Dios, ‘Gods Zegen’. Al drie keer moest hij onder bedreiging een motor afstaan. Van de politie verwacht hij geen hulp. „Sterker nog, de agenten eisen smeergeld van ons. Als je het niet geeft, pakken ze je motor af.” Suarez herhaalt dat ze geen criminelen zijn, hoewel motortaxichauffeurs vaak zijn aangesloten bij bendes. „We zijn vaders die eerlijk geld verdienen voor onze gezinnen.”

Littekens van kogels

Hun lichamen vertellen een ander verhaal. De mannen trekken hun T-shirts omhoog en stropen de pijpen van hun spijkerbroeken op: littekens van kogels en messteken. „Een Venezolaan zonder schotwond is geen echte Venezolaan”, lacht Suarez. Op sommige zondagen kunnen ze niet naar Ismael omdat hun „vijanden” al op de boomstammetjes rond de beelden zitten en hun wapens trekken.

Goed of slecht, de motorrijders vertellen honderduit over de zegeningen van de santos malandros. Israel Rio (24) werd beschoten met een semi-automatisch geweer. Hij overleefde, al liep hij twee jaar met een stok. Het grootste wonder gebeurde toen hij werd meegenomen door vrienden van „iemand in de gevangenis, bij wie ik nog een rekening had openstaan”. Een van de jongens richtte een pistool op zijn gezicht en haalde over. „Het schot blokkeerde”, vertelt Rio, terwijl hij het geluid nadoet. „Tot zes keer toe.”