Taai, maar onophoudelijk fascinerend

Voor een boek met deze titel duurt het lang voordat het gaat over Johann Gottlieb Goldberg. Bladzijdenlang naderen we hem, maar volgen we vooral het leven van een gesjeesde Utrechtse musicologiestudent, die ooit wilde afstuderen op Bach, maar te licht werd bevonden. Toen verwerkte deze Bas Lesage zijn afgekeurde scriptie tot een branievol boekje waarin hij de feiten van de fictie scheidt rond het leven van Bach. Hij koos voor het uitventen van z’n babbel als columnist en talkshowgast – als ‘Sebastian Savage’. Tot het misgaat in zijn familie en er iets in hem knapt: ‘Ik bedenk nu dat mijn leven vooral bepaald is door wat ik niet kan.’

Dan verandert er iets, al blijft Goldberg variëren op dat onvermogen. Lesage laat zich bevangen door een tip over een archief in Dresden, waarin nieuwe historische informatie te vinden zou zijn over Goldberg. Hij was de leerling van Bach, bekend van ‘zijn’ variaties, maar er is frappant weinig over hem bekend – alles wat we over hem weten stond in een romantische biografie. Lesage ziet een doel in zijn leven, overweegt om zijn kat te verdrinken en duikt in de geschiedenis.

En nu komt het, denk je dan, na het Utrechtse verhaal, dat sterk was maar ook zinderde van belofte en balanceerde tussen landerigheid en vlotheid, vol slimme geintjes die Natters signatuur zijn. Maar nú gaan we dichter bij Goldberg komen!

De consequentie is dat Goldberg het karakter krijgt van een archiefmap. We waden mee door de brieven, boeken en andere bronnen, vol gaten en vol personages die schimmig blijven. Een behoorlijk taaie kluif, maar wel onophoudelijk fascinerend. Want dit is, nota bene, een roman, dus we mogen aannemen dat Natter al deze bronnen fingeerde, wat hem geweldig afging. Evenzeer geldt dat voor de historische roman die ook nog in dit omvangrijke boek opduikt: in die fictie voelt het alsof we Goldberg echt naderen.

Maar niet heus, benadrukt Natter, door de historicus Lesage de grootste en interessantste rol te geven. Lesage mag dan verleid worden door zijn verhaal, maar telkens stuit hij ook weer op de chaotische onkenbaarheid van de geschiedenis, en wij met hem. Zo is Goldberg de meest hermansiaanse roman die er in tijden verschenen is – maar dan in de Nattervariatie.