Column

Help de man in zijn naamloze graf

De broer van Zeki Bas in 'Graf zonder naam' (SBS 6)

De dagen van de mensen zijn als het gras, gelijk een bloem des velds. Als de wind eroverheen gaat, is ze weg. En niemand weet meer waar ze stond.

Vergeten worden we allemaal. Maar we hopen toch nog even voort te leven in de gedachten van de overlevenden. Wat als je eenzaam doodgaat? Wat als je ver van huis sterft, waar niemand je kent? In Nederland liggen ongeveer driehonderd mensen begraven van wie we de naam niet kennen. Anonieme doden. In het tv-programma met de mooie titel Graf zonder naam onderzoekt Kees van der Spek (Nazareth, 1964) wie er in die graven liggen. Hij wil de doden hun naam teruggeven.

In de eerste aflevering vorige week was dat Michail Kinasj, een Oekraïense zwerver die zijn geheugen kwijt was. Hij hield van Nederlands voetbal, van The Beatles en van drank. En hij had een dochter die hij niet meer zag. Gisteravond was het Zeki Bas, een Turkse man die hier illegaal verbleef en die op het station van Heemskerk voor de trein sprong. Hij liet een treinkaartje achter met een vreemde boodschap. Van der Spek weet zijn naam te achterhalen en zoekt vervolgens naar familieleden in den vreemde. Hier draait het programma om: mensen die al jaren lijden onder een vermissing, krijgen eindelijk antwoord. Tegelijk is dat een treurig antwoord. Van der Spek vertelt wat hij weet van zijn dood. De familie vertelt wat ze weet van zijn leven.

Graf zonder naam lijkt op Spoorloos en het ter ziele gegane TROS Vermist; aantrekkelijke emo-tv met een detective-element. Dat laatste wordt verstrekt door zinloos gebruik van verborgen of verdekt opgestelde camera’s. Dat komt waarschijnlijk doordat Van der Spek jarenlang voor Peter R. de Vries werkte. Het grote verschil met de andere programma’s is dat er geen enkele kans is op een gelukkige hereniging. Hierdoor lijkt Van der Spek onbaatzuchtiger. Op warme beelden kan hij niet hopen. Sterker nog, het ijzersterke format krijgt een wat grauwe uitwerking.

Van der Spek neemt nogal de tijd voor zijn speurtocht – ook als hij even een huisnummer niet kan vinden, komt dat uitgebreid in beeld – dus je kunt beter hier en daar doorspoelen. Het stemmige programma maakt een wat verdwaalde indruk op SBS 6. Boven in beeld verschijnen steeds rode stroken met aankondigingen: ‘Straks: Ik wil mijn been amputeren’. En: ‘Straks: Enorme wachtrijen voor goedkope kerstbomen’. In de reclame wordt een ‘paranormale meldlijn’ aangeprezen.

Van der Spek begint zijn programma steeds met een citaat. Gisteren was dat van Racine: ‘In het geheel geen naam achterlaten, dat betekent volkomen sterven’. Een van de volgende afleveringen kan hij wellicht openen met dit gedicht van Gerard Reve: ‘Nadat we bij die en die gezeten hadden,/ gingen we bij je weet wel nog wat drinken./ Dinges was er ook, en zong een lied/ over een naamloos Graf van eeuwigheid.’