Z’n lichaamstaal verraadde spanning

Na de verklaringen van zijn zussen verscheen vrijdag Willem Holleeder zelf voor de rechter, uiterlijk onbewogen.

Verschillende gezichtsuitdrukkingen van Willem Holleeder en zijnadvocaat Stijn Franken tijdens de zitting. Tekening Aloys Oosterwijk/ANP

Vrijwel helemaal in het zwart gekleed verschijnt Willem Holleeder vrijdagochtend voor de rechtbank in Amsterdam. „Mag ik niet eens naast mijn eigen advocaat zitten”, zegt hij als de bode hem zijn plaats wijst. Het blijkt een vergissing.

Eenmaal naast Franken gezeten kijkt Holleeder met zijn hoofd een beetje naar rechts hangend naar officier van justitie Sabine Tammes, die het onderzoek naar de van vijf moorden verdachte Willem Holleeder leidt. Willem leunt achterover als officier Tammes Astrid Holleeder begint te citeren. Uiterlijk onaangedaan strijkt hij met de rechterhand door zijn kuif en slaat de armen over elkaar. Zijn lichaamstaal past bij zijn status in de onderwereld: wie doet mij wat.

Behoudens zijn bijna onzichtbaar wippende voeten, wijst niets op spanning bij de man die eerder deze week door zijn twee zussen Astrid en Sonja werd neergezet als een potentaat die zijn familie en vriendinnen behandelde als lijfeigenen.

„In het leven van Willem Holleeder draait alles om Willem Holleeder”, vertelde zijn jongste zus Astrid. „Wij leefden om hem heen. Willem heeft ook geen vrienden, hij heeft alleen potentiële slachtoffers.” Ex-vriendin Sandra Klepper omschreef Holleeder als een charmeur en een inlikker: hij loste problemen van een ander op om er zelf beter van te worden.

Het verhaal van de drie vrouwen was bekend: Sonja en Sandra gaven in maart een interview aan dagblad de Telegraaf. Astrid Holleeder vertelde in NRC hoe ze tegen wil en dank uitgroeide tot Willems vertrouweling.

Knuffelcrimineel

De vrouwen schetsten een onvoorstelbaar beeld over de wereld van een man die tot kort daarvoor als charmante knuffelcrimineel door Amsterdam toerde op zijn scooter. Dat imago ging aan duigen door een geluidsopname waarop te horen is hoe een tierende Holleeder tegen zijn zus Sonja schreeuwt dat hij „een bekende Nederlander” is die zich niet door zijn zus op straat laat tegenspreken.

En toch maken de drie vrouwen opnieuw grote indruk. Ook op insiders die alle verklaringen al hebben gelezen. „Als je die stemmen hoort is het toch anders, indringender”, vertelde een van de aanwezige advocaten over de getuigenis van de drie vrouwen in de extra beveiligde rechtbank op Schiphol. Veelzeggend was de diepe stilte die er viel aan het einde van het verhoor van Astrid Holleeder op maandagmiddag. „Tering”, zei ze terwijl ze controle over haar emoties verloor. „Ik ben vijftig jaar en nu zit ik hier zo. Ik schaam me kapot.”

In strafzaken moet wettig en overtuigend bewezen worden dat een verdachte de strafbare feiten heeft gepleegd waarvan hij wordt beschuldigd. En daarbij gaat de overtuiging vooraf aan het bewijs, zeggen advocaten veelal. De overtuiging van de getuigenissen staat niet ter discussie. Het verhaal van Astrid, Sonja en Sandra is beklemmend, de beschrijvingen gedetailleerd en hun motief komt authentiek over: we vrezen voor ons leven en dat van de kinderen.

Maar hoe zit het met de bewijswaarde van hun verklaringen? Leveren zij de harde feiten waarmee onomstotelijk wordt aangetoond dat Holleeder de opdracht gaf tot de vijf moorden waarvan hij wordt beschuldigd?

De drie vrouwen verklaren dat zij uit de mond van Willem hoorden dat hij zijn slachtoffers heeft laten vermoorden. Zo vertelde Willem tegen zijn zus Astrid over de moord op vastgoedhandelaar Wim Endstra: „Hij heb me ook willen pikken, daarom (…) daarom heb ik het gedaan.” Het is geen bekentenis, zeggen kenners van het dossier. Maar, voegen ze eraan toe, Holleeder heeft wel wat uit te leggen. Zeker gezien de verklaring van Endstra zelf: „Als ik word doodgeschoten heeft Holleeder het gedaan”, zei Endstra tegen de politie. De verklaringen van Endstra waren van belang in de afpersingszaak waarvoor Holleeder in 2007 werd veroordeeld.

Iets soortgelijks speelt bij de moord op Cor van Hout, een van de vijf mannen die Holleeder volgens justitie heeft laten vermoorden. Ook Van Hout vertelde dat Willem het gedaan had, als hij zou worden doodgeschoten. En Holleeders zussen en de ex-vriendin doen hetzelfde. „Hij wilde een huis van mijn zus, zodat hij de schutters kon betalen”, vertelde Astrid. Straks doe ik met jou wat ik met Cor heb gedaan, dreigde hij tegen Sonja Holleeder, de weduwe van Van Hout, terwijl hij een schietgebaar maakte met zijn duim en wijsvinger. „Weet je hoe lang ik hierover gedaan heb”, zei Willem tegen Sandra Klepper na de dood van Van Hout toen zij zei dat ze het zielig vond voor de kinderen van Cor en Sonja.

Daderinformatie

Ze hebben het alle drie uit Willems eigen mond gehoord, en dat maakt hun getuigenis sterk. Maar nergens vertelt Willem precies hoe hij het heeft laten doen. Aan wie hij de opdracht heeft gegeven. Ondanks de overtuiging in de verklaringen, ontbreekt het volgens een advocaat aan daderinformatie. Dat is informatie die alleen iemand die betrokken is bij een moord kan weten. Een plek waar een gebruikt wapen is weggegooid bijvoorbeeld. Of de precieze plek waar vandaan geschoten is. Dat weten ze niet.

Daar staat weer tegenover dat zowel Astrid als Sonja opnames heeft gemaakt van gesprekken met hun broer. Om te voorkomen dat het zijn woord tegen het mijne werd, zo verklaarde Astrid Holleeder. „Want dan wint Willem. Hij is zo overtuigend.” Die opnames bevestigen de getuigenissen van de zussen op cruciale punten.

En dan is daar nog al het andere bewijsmateriaal dat in de loop der jaren is verzameld. Het gaat om verklaringen van de slachtoffers zelf, die in het geval van vastgoedhandelaren Wim Endstra en Kees Houtman hebben geleid tot een veroordeling van Holleeder voor afpersing. Er zijn twee kroongetuigen die vertellen dat Holleeder achter onderwereldmoorden zat. En met hen een grote groep andere getuigen die hetzelfde beeld schetsen.

Het grote verschil met Astrid, Sonja en Sandra: de drie hebben alles wat ze weten uit de mond van Willem zelf en kunnen het navertellen, in tegenstelling tot de slachtoffers. Daarmee heeft justitie een sterke troef in handen.

Het belang van de verklaringen van de drie vrouwen werd vrijdag onderstreept door Holleeders advocaat Stijn Franken. Hij denkt per getuige twintig dagen nodig te hebben om de betrouwbaarheid van de verklaringen van de zussen en de ex-vriendin te toetsen. Dat zegt veel over het belang dat Holleeder toekent aan de verklaringen van zijn zussen Astrid en Sonja en zijn ex Sandra Klepper.

Het drama binnen de familie Holleeder zal een meeslepend vervolg krijgen. Al zal zich dat wat Franken betreft achter gesloten deuren afspelen. Hij verzet zich tegen een verzoek van justitie om Astrid, Sonja en Sandra binnenkort opnieuw in het openbaar te horen. „We zijn een gesloten pot”, vertelde Astrid over haar familie. En kennelijk houdt Willem dat graag zo.