Nederlandse luchtactie in Syrië lijkt nabij

In de Kamer tekent zich al een meerderheid af vóór ingrijpen tegen IS in Syrië. Van belang is of de twijfelende PvdA omgaat.

Een lid van de Koerdische peshmerga inspecteert een tunnel in Sinjar, afgelopen dinsdag, die IS gebruikte. Foto Ari Jalal/Reuters

Met een formeel verzoek hebben de Verenigde Staten deze week Nederland en andere bondgenoten gevraagd hun inzet in de strijd tegen Islamitische Staat (IS) op te voeren. Frankrijk deed na de aanslagen in Parijs een soortgelijke oproep. Het Verenigd Koninkrijk en Duitsland besloten daarop onder andere hun luchtcampagne tegen IS uit te breiden. Zij beperken het bombarderen van IS-doelen niet langer tot Irak – waar wordt opgetreden op verzoek van de regering. De Britten bombarderen en de Duitsers verkennen boven Syrië.

Ook verbreding van de Nederlandse missie lijkt nabij, al kan dat gecompliceerd zijn. De PvdA heeft zich tot nu toe altijd verzet tegen inzet boven Syrië. In eerste instantie omdat een volkenrechtelijk mandaat ontbrak. Nu omdat er geen politieke oplossing is voor de burgeroorlog in het land waar president Bashar al-Assad nog steeds aan de macht is. Bovendien kampt de Nederlandse krijgsmacht met tekorten waardoor militaire mogelijkheden beperkt zijn. Zes vragen over mogelijk bombarderen boven Syrië:

1 Gaat Nederland nu echt boven Syrië bombarderen?

Het kabinet wil een „heel zorgvuldig” besluit nemen dat „nog wel even gaat duren”, zei premier Mark Rutte gisteren op zijn wekelijkse persconferentie. De Amerikanen zouden om meer gevraagd hebben dan alleen maar uitbreiding van de gevechtsvluchten tot boven Syrië. Gedacht kan worden aan verkenningsvluchten of het sturen van extra trainers naar Irak.

Nederland zal volgens minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) een „eigenstandige’’ afweging maken. Van belang zijn de effectiviteit van de extra activiteiten en wat de toegevoegde waarde kan zijn van „een kleine speler als Nederland”, zei Koenders.

Voorts is voor het kabinet politiek van belang of de PvdA-fractie in de Tweede Kamer akkoord gaat met bombarderen. De coalitiepartij aarzelt nog altijd. Als Koenders niet van te voren verzekerd is van de steun van zijn partij zal hij niet met een voorstel komen, wordt in Den Haag gezegd.

Besluit het kabinet tot uitbreiding van de militaire acties, dan zal dit in een brief aan de Tweede Kamer vooraf worden gemeld conform de zogeheten ‘artikel 100-procedure’. Het uitzenden van militairen behoort tot het alleenrecht van het kabinet. Maar in de praktijk besluit het hier niet toe als er geen meerderheid voor is. Zonder de PvdA zou al een nipte meerderheid in de Kamer voor zijn.

Vorig jaar vond het kabinet dat er geen volkenrechtelijk mandaat bestond voor bombarderen boven Syrië. Inmiddels is dit mandaat er wel, omdat gebleken is dat IS-strijders vanuit Syrië ook in Irak opereren.

2 Waarom zit Nederland wel in de coalitie tegen IS?

Hoewel Nederland niet aan mocht schuiven bij de eerste bespreking tussen de VS en bondgenoten om IS aan te pakken, doet het vrijwel vanaf het begin mee in de internationale coalitie die inmiddels uit 60 landen bestaat.

Irak heeft de internationale gemeenschap gevraagd om hulp in de strijd tegen IS. De reden voor het kabinet om zich vorig najaar aan te sluiten bij coalitie is dat de snelle opmars van de groepering werd beschouwd als „een directe dreiging voor de regio”. Dit „veroorzaakt instabiliteit aan de grenzen van Europa, met potentieel vergaande gevolgen voor onze eigen veiligheid”, aldus het kabinet een jaar geleden in een brief aan de Kamer.

Inmiddels is er na de aanslagen in Parijs drie weken geleden ook een resolutie van de VN-Veiligheidsraad aangenomen om het „gevaar” IS met „alle mogelijke middelen te bestrijden”.

Daarnaast kan het kabinet zich beroepen op de grondwet, waarin staat dat Nederland de internationale rechtsorde bevordert.

3 Wat doet Nederland nu tegen Islamitische Staat?

Op 25 september 2014 besloot het kabinet deel te nemen aan de door de Verenigde Staten geleide militaire aanval op IS. Naast zes F-16’s om doelen in Irak onder vuur te nemen, zette Nederland ook in op training van de Iraakse special forces en Koerdische peshmerga-strijders. Volgens premier Rutte doet Nederland meer dan veel andere landen. „Wij presteren ver boven onze gewichtsklasse” zei hij gisteren.

Terwijl verschillende landen dit jaar hun bijdrage aan de missie uitbreidden, trok Nederland na de zomer twee straaljagers terug. Door jarenlange bezuinigingen is het lastig voldoende gevechtsvliegtuigen en militairen in het gebied te houden. Ook zouden er munitietekorten zijn.

Vakbonden waarschuwen dat Defensie de missie wel kan verplaatsen van het Iraakse naar het Syrische luchtruim, maar dat de missie niet groter of langer zou kunnen. Het huidige mandaat loopt in oktober 2016 af, terwijl de strijd dan niet gestreden zal zijn. Om de Nederlandse luchtmacht te ontzien is al met België afgesproken dat hun F-16’s in juli het bombarderen overnemen. Nederland wordt dan verantwoordelijk voor de beveiliging van de locatie in Jordanië van waaruit de missies plaatsvinden. Voor de missie zijn op dit moment ruim 300 militairen uitgezonden.

4 Hoe lang gaat de strijd nog duren?

Minister Koenders voorspelde afgelopen donderdag in de Tweede Kamer een jarenlange strijd die misschien wel een generatie zal duren. Dat komt doordat het optreden van IS zich niet beperkt tot Irak en Syrië. In dit kader vergeleek hij IS met „een octopus” die overal opduikt. Strijders van IS houden zich nu ook op in Libië. Daarnaast houdt de organisatie zich bezig met terreuraanslagen over de hele wereld. De strijd zal lang duren omdat het doel niet is het indammen van IS, maar het vernietigen.

5 Welke landen doen er verder mee?

In totaal zijn zo’n 60 landen actief in de internationale coalitie tegen IS onder Amerikaans commando. De meeste landen opereren in Irak, een klein aantal is actief boven Syrië. Behalve de Verenigde Staten, zijn dit Frankrijk, Australië, Turkije en sinds deze week Groot-Brittannië die allen bombardementsvluchten uitvoeren. Het Duitse parlement heeft gistermiddag toestemming gegeven voor verkenningsvluchten van de luchtmacht van de Bundeswehr boven Syrië.

Los van deze coalitie is Rusland actief boven Syrië. De Russen doen dit op verzoek van de Syrische president Assad. Behalve IS bombarderen zij ook oppositiegroeperingen tegen de president, die vaak opereren met steun van westerse landen.

Canada kondigde na het aantreden van de nieuwe premier Trudeau aan zijn vliegtuigen terug te trekken.

6 Wordt Nederland extra kwetsbaar voor terroristische aanslagen als we ons mengen in Syrië?

Een terroristische aanslag is niet te voorspellen, maar zorgen hierover worden door politici zeker meegewogen in hun beslissing. Al mag die angst volgens de premier „niet de reden zijn dat we niet bijdragen”.

Feit is wel dat zowel Rusland als Frankrijk kort nadat zij gevechtsvliegtuigen naar Syrië hadden gestuurd slachtoffer werd van aanslagen. Eind vorige maand kwamen 224 inzittenden om bij een aanslag op een Russisch passagiersvliegtuig. Drie weken geleden vielen in Parijs 130 doden bij een reeks aanslagen.