Nederlander onzeker over later

NRC-verslaggevers namen 382 diepte-interviews af met Nederlanders. Die uitten grote zorgen over de toekomst.

Nederlanders maken zich zorgen over de toekomst. Snelle veranderingen in de samenleving voeden hun onzekerheid. Dat blijkt uit een onderzoek van deze krant in dertig buurten door heel Nederland. Verslaggevers spraken met 382 mensen, van Alkmaar tot Merum en van Oostdijk tot Midwolda. De burgers lijken de weg kwijt in de verzorgingsstaat. Straks komt de volgende reorganisatie en heb ik geen werk meer. Straks gaan mijn kinderen studeren en hoe betaal ik dat? Straks moet ik voor mijn dementerende moeder zorgen en hoe moet het dan met mijn gezin?

Met name de snelle instroom van asielzoekers en wijzigingen in het zorgstelsel in de afgelopen jaren komen terug in de antwoorden op de vraag: wat zijn de grootste problemen voor Nederland? ‘Asielzoekers’ werd het vaakst genoemd (146 keer). Daarmee werd overigens zowel bedoeld dat het bieden van goede opvang een beproeving is, als dat asielzoekers zelf een probleem kunnen of zullen worden. Zitten er geen terroristen onder? Zijn het niet vooral ‘goudzoekers’? Gaan zij de huidige inwoners van Nederland verdringen op de huizenmarkt? Krijgen ze allerlei spullen en diensten gratis, waar anderen gewoon voor moeten betalen? En veranderen straks de Nederlandse normen en waarden door hun toedoen?

Alles bij elkaar opgeteld noemen de ondervraagden nog vaker de zorg als grootste probleem: gezondheidszorg 137 keer, ouderen 74 keer. Hier hebben de snelle hervormingen van de afgelopen jaren hun sporen nagelaten in de samenleving. De bezuinigingen op de zorg zijn „doorgeschoten” of „verkeerd”. De premiestijgingen worden gehekeld, het eigen risico en de macht van de verzekeraars. Verschillende geïnterviewden suggereren herinvoering van het oude ziekenfonds.

Over de ouderenzorg worden de meest schrijnende verhalen verteld. Over gehalveerde thuiszorg, lege verzorgingstehuizen en eenzaamheid. „Zelfredzaamheid”, zegt een van de geïnterviewden, „is grotendeels een illusie.” Over de participatiemaatschappij, die koning Willem-Alexander noemde in de troonrede van 2013, zijn veel burgers sceptisch – hoewel ze die in de praktijk wel vervullen: verhalen over mantelzorg en vrijwilligerswerk zijn talloos.