Griekenland zwicht: EU-bewakers aan zijn grens

Griekenland heeft bakzeil gehaald. Door de aanhoudende chaos moet het Europese bewakers aan de grens met Macedonië toestaan.

Werkelijk niets blijft Griekenland bespaard. Tijdens de financiële crisis moest het inbinden, op straffe van verbanning uit de eurozone. En ook in de huidige vluchtelingencrisis moet het zijn trots inslikken en accepteren dat de Griekse soevereiniteit bar weinig meer voorstelt.

Twee maanden lang bedankte Griekenland voor EU-hulp bij het bewaken van de al maanden door vluchtelingen onder de voet gelopen grenzen. Het land dwingen kon niet: grensbewaking – daar gaan landen in eerste instantie zelf over. Nu is het alsnog akkoord gegaan. Volgende week al stuurt het Europese agentschap Frontex personeel naar de Griekse grens met Macedonië, waar een opstopping van vluchtelingen gevaarlijk uit de hand begint te lopen. Donderdag viel er zelfs een dode. De Grieken stemmen ook in met EU-hulp bij kustbewaking in de Egeïsche Zee.

Waarom nu wel? Is Griekenland bezweken voor dreigementen? De laatste dagen deden hardnekkige geruchten de ronde over de mogelijkheid om Griekenland (tijdelijk) uit te sluiten van Schengen, de vrij-reizen-zone binnen de EU. De Luxemburgse minister Jean Asselborn (Buitenlandse Zaken), wiens land roulerend EU-voorzitter is, verwees die verhalen vrijdag naar het rijk der fabelen. „Uitsluiten is juridisch helemaal niet mogelijk”, zei hij na afloop van een bijeenkomst van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken in Brussel.

Wel is het zo dat er een grote beslissing over Schengen op komst is. Verschillende lidstaten hebben tijdelijk weer grenscontroles bij binnengrenzen ingevoerd. De maximale periode van zes maanden waarvoor dit mag, loopt vanaf maart 2016 af. Bij hoge uitzondering is verlenging mogelijk, maar dat vereist een formele beslissing van EU-landen. Omdat dit tijd kost (drie maanden), wilde Asselborn hierover vrijdag al een verkennende discussie voeren. Dat voedde de geruchten dat er een ‘cordon sanitaire’ rondom Griekenland wordt gelegd.

Een welkom succes

„We hebben geen enkel land in het vizier gehad”, benadrukte de minister . Dat neemt niet weg dat de Griekse ommezwaai een zeer welkom succes is in een dossier dat verder uitpuilt van frustratie en radeloosheid. Asselborn toonde zich „heel erg blij”. Hij riep op tot meer begrip voor de Grieken. „We moeten ons in meer in hun huid verplaatsen. Stel je voor: op vijf Griekse eilanden komen dagelijks meer dan 10.000 mensen aan!”

De ministers namen ook de balans op van de tot nu toe gekozen aanpak van de vluchtelingencrisis. Het plaatje is niet fraai: het plan om vluchtelingen in Italië en Griekenland te registreren en eerlijk over de rest van de EU te herverdelen, loopt niet. Van de afgesproken 160.000 ‘herverdelingen’ zijn er nog maar 160 uitgevoerd. De afspraak was dat Griekenland en Italië vóór eind november elf registratiecentra (hotspots) zouden openen. Die deadline is niet gehaald. Alleen op Lampedusa en Lesbos zijn nu zulke centra.

Nederland biedt honderd

Niet alleen Italië en Griekenland hebben boter op hun hoofd. Andere landen willen eerst kijken of het systeem wel werkt en hebben nog maar weinig plaatsen ter beschikking stellen, tot nu toe 3.600. Staatssecretaris Dijkhoff (Asiel, VVD) kondigde een maand geleden aan om de herverdeling „in beperkte mate te testen”. Nederland biedt nu honderd plaatsen.

Vluchtelingen blijken bovendien nu al met een grote boog om Lesbos heen te gaan, omdat ze naar Duitsland of Zweden willen en vrezen voor herverdeling naar een ander land zodra ze in het hotspot-systeem terechtkomen. Mensensmokkelaars voeden die vrees. „We zien dat er groter vertrouwen is in smokkelaars dan in Europese autoriteiten”, zei Asselborn. „We moeten sneller een vertrouwensband krijgen met vluchtelingen.”

Alleen vluchtelingen uit Syrië, Irak en Eritrea komen in aanmerking voor relocatie. Het probleem is dat veel vluchtelingen daar niet vandaan komen. Asselborn: „Niemand heeft hier een oplossing voor. We zeggen: terugsturen! Maar waar naartoe? En hoe? De Grieken worden meer dan wie ook geconfronteerd met dit probleem. En ze willen geen detentiecentra bouwen. Dat wil geen enkel land.”

Asselborn haalde uit naar Duitsland, dat afgelopen zondag met nieuwe plannen voor herhuisvesting kwam van (mogelijk 400.000) vluchtelingen die nog in Turkije zitten. Dat idee, om illegale migratie te vervangen door legale, is niet verkeerd, maar de timing is ongelukkig. Het huidige relocatieplan kwam met geweldige ruzie tot stand en stelt de Europese eenheid al zwaar op de proef. „We moeten ons niet verliezen in een nieuwe, moeilijke discussie”, zei Asselborn. „Dat is heel gevaarlijk.” Hij herhaalde die boodschap in het Duits, volgens ingewijden zodat deze ook luid en duidelijk in Berlijn te horen zou zijn.