De route naar het Élysée begint hier

Voor het eerst na de aanslagen in Parijs gaan de Fransen naar de stembus. Alle ogen zijn gericht op Marine Le Pen, die een politieke revolutie zou veroorzaken als ze in Noord-Frankrijk voor de eerste keer een regionale bestuurspost zou veroveren.

Burgemeester Steeve Briois (links), wethouder Laurent Brice enMarine Le Pen op de braderie in Hénin-Beaumont, september 2014. FOTO HOLLANDSE HOOGTE

Als Steeve Briois naar de markt gaat, en dat doet hij praktisch iedere week, dan zijn het niet alleen de rijen bij de groentekraam die hem ophouden. „Bonjour, meneer de burgemeester”, zwaait een monter dametje voor ze een praatje over het zachte weer begint. „Monsieur Steeve!”, roept een marktkoopman die vanachter bergen snoepgoed een probleempje met de sta-gelden wil opnemen. De 43-jarige burgemeester van het Noord-Franse Hénin-Beaumont is toegankelijk en bereikbaar. Met zijn tasje appels aan de arm maakt hij aan het eind van deze dinsdagochtend voor alle bewoners tijd.

Briois is een van de tien vorig jaar in Frankrijk aangetreden burgemeesters van het Front National (FN). In het jarenlang door politieke schandalen geplaagde Hénin-Beaumont was daar niet eens een tweede verkiezingsronde voor nodig: hij werd in maart vorig jaar met ruim vijftig procent van de stemmen in één keer verkozen. Het 27.000 zielen tellende stadje aan de A1, omgeven door puntige gruisbergen van al lang gesloten kolenmijnen, is sindsdien een ‘vitrine’ of voor sommige mensen zelfs een ‘laboratorium’ voor het op bestuursgebied onervaren FN.

Goed bestuur

De partij zou hier willen laten zien dat de vele waarschuwingen van de gevestigde politiek ongegrond zijn en dat het nationaal-populistische FN tegenwoordig „een partij als alle andere” is, zoals partijleider Marine Le Pen het formuleert. Maar Briois, die als algemeen secretaris van de partij jarenlang haar rechterhand was, relativeert het bijzondere belang van zijn rol als burgemeester. „We doen hier gewoon ons werk”, zegt hij op de markt.

„We laten zien wat goed bestuur is.”

Zondag gaat Frankrijk opnieuw naar de stembus, nu voor regionale verkiezingen. Het zijn de eerste verkiezingen sinds de terreuraanslagen van 13 november. De vraag is of Marine Le Pen profiteert van het guurdere politieke klimaat. Na krachtige noodmaatregelen doet president Hollande het persoonlijk goed in de peilingen, maar zijn partij staat nog steeds op fors verlies. En het FN stond ook vóór de aanslagen al historisch hoog, zeggen opiniepeilers. De partij zou drie van de dertien regio’s kunnen gaan besturen. Maar na louter gemeentelijke successen zou zelfs één regio al een politieke revolutie zijn.

Opstapje

De meeste kans maakt de partij hier, in fusieregio Nord-Pas-de-Calais-Picardie. Marine Le Pen, die haar ogen vooral richt op de presidentsverkiezingen van 2017, heeft zich na lang wikken en wegen gekandideerd voor het regiovoorzitterschap. Als opstapje naar het grotere werk, weet iedereen. In Hénin-Beaumont, waar ook zij haar thuisbasis heeft, is campagnevoeren onnodig: toen een jaar na de overwinning van Briois de stad in maart opnieuw naar de stembus ging voor departementsverkiezingen, haalde het FN liefst 65 procent van de stemmen: een nóg grotere overwinning.

„De mensen zijn tevreden met ons”, zegt Briois. Dat beamen veel inwoners op de markt. „Er is weer leven in Hénin”, zegt de 67-jarige Anne bij een kraam met telefoondraadjes.

„En als er een probleem is, bel je de gemeente en wordt het opgelost.”

Terwijl burgemeesters in andere FN-plaatsen het nieuws haalden met provocerende acties (het ‘varkensvleesfeest’ in het oostelijke Hayange bijvoorbeeld of een avondklok voor kinderen in het door FN-geestverwanten bestuurde Béziers), waren de ideologische acties in Hénin-Beaumont subtieler: een organisatie die tegen racisme strijdt kreeg geen subsidie meer. En voor een club die goede werken voor de armen verricht, maar banden zou hebben met de communistische partij was geen plaats meer op de Kerstmarkt.

„Onze burgemeester is zeer geschikt voor een thé-dansant met oude dametjes”, spot het communistische raadslid David Noël. „Maar er heerst in het stadhuis een totalitaire houding jegens politieke tegenstanders. De propagandamachine werkt op volle toeren.” Ook andere oppositieleden klagen over „gespannen verhoudingen” in de gemeenteraad.

Lagere belasting

De bevolking merkt daar maar weinig van. „Voor mij is het niet beter geworden, maar ook niet slechter”, zegt kipverkoper Nordine Haouari (48), die Marine Le Pen hier op de markt al menigmaal de hand heeft geschud. De verkeerslichten doen het nog, het vuilnis wordt gewoon opgehaald en de schoolbus rijdt als altijd. „Ik zou nooit op het FN stemmen”, zegt Haouari, „maar ze doen leuke dingen hoor: ze organiseren gratis feestjes en concerten. Daar houden de mensen van.”

Klopt, glimlacht wethouder Laurent Brice van Economische Zaken. „Na jaren financieel wanbeheer door de socialisten, is de begroting nu op orde en kunnen we de stad nieuw leven inblazen”, zegt hij content in een kantoortje waar ondernemers tegenwoordig terecht kunnen als ze willen investeren. „En door beter te onderhandelen met dienstverleners hebben we onze belofte kunnen waarmaken om twee jaar op rij de belastingen te verlagen.”

De gemeentebelastingen gingen vorig jaar met 10 procent omlaag en dit jaar nog eens met 5 procent, bevestigt Pascal Wallart, de plaatselijke chef van regiokrant La Voix du Nord. Veel geld is ook uitgespaard door nieuwe tarieven te bedingen voor de stadsverwarming, geleverd door een bedrijf dat nauwe banden had met de jarenlang oppermachtige socialisten. Het infokrantje van de gemeente wordt niet meer door een extern bureau maar op het stadhuis gemaakt en een aantal onduidelijke subsidies is geschrapt.

Fraude

Hénin-Beaumont kampte met miljoenentekorten, zegt Wallart op de chaotische krantenredactie. De van 2001 tot 2009 zittende socialistische burgemeester Gérard Dalongeville voerde wanbeleid en werd wegens fraude zelfs tot vier jaar cel veroordeeld. „Door inspanningen van de opvolgers van Dalongeville en deels door eigen bezuinigingen, heeft het FN nu wat speelruimte in de begroting”, zegt Wallart. „Ze gebruiken dat vooral om de band met de bevolking te versterken na jaren waarin de onvrede over de politiek alleen maar groter werd.”

Aan de muur van het ondernemershonk van wethouder Brice hangen uitgeprinte foto’s van de activiteiten die sinds de FN-machtsovername zijn ontplooid: het fête du terroir met lokale producten, het zomerstrandje met zwembaden, en natuurlijk de Kerstmarkt. „Er was altijd al een Kerstmarkt in Hénin”, erkent Brice. „Maar door ons toedoen, meneer, was hij vorig jaar groter en mooier dan ooit.”

Geprobeerd wordt, zegt Brice, om nauw samen te werken met lokale ondernemers. Sinds deze maand voert de gemeente actie met de slogan ‘J’achète à Hénin-Beaumont’ om de bevolking aan te sporen de Kerstinkopen bij de eigen middenstand te doen. Huis-aan-huis is een foldertje met aanbiedingen verspreid: een worst cadeau bij aanschaf van een kalkoen bij Boucherie Salam of 10 procent korting bij de kapper. Wie 150 euro uitgeeft, kan van gemeentewege een reisje naar Eurodisney winnen. „U ziet, al die sombere voorspellingen over het FN zijn pure demonisering.”

Hetze

Het zit Brice hoog dat de twee grote machtspartijen in Frankrijk er bij iedere stembusgang met hulp van de media alles aan doen het FN zwart te maken. „Kijk hier.” Hij legt exemplaren van La Voix du Nord op tafel: twee keer dezelfde onflatteuze foto van Le Pen op de voorpagina. Eerst met de kop ‘Waarom een zege van het FN ons verontrust’ en een dag later: ‘Marine Le Pen en het FN zijn niet wat ze zeggen’. Brice:

„Dat is toch geen objectieve journalistiek? Ziet u prikkeldraad? Hebben we de vreemdelingen eruit gegooid? Marcheren de laarzen door de straten? Natuurlijk niet, meneer.”

Maar La Voix du Nord (die volgens Le Pen subsidies ontvangt van het huidige regiobestuur) is niet de enige die waarschuwt. „Links en rechts moeten er alles aan doen om het Front National tegen te houden”, zei premier Valls deze week. Hij suggereerde weer samenwerking met de partij van oud-president Sarkozy om winst van Le Pen te voorkomen. De machtige werkgeversvoorzitter Pierre Gattaz noemde het economisch programma van het FN „onverantwoordelijk” en vergeleek het met het klassiek socialistische programma van François Mitterrand in 1981.

Het FN-programma voor de regio lijkt op dat van Hénin-Beaumont: belasting verlagen en snijden in subsidies. Maar de vele waarschuwingen gaan vooral over de landelijke agenda van Le Pen. Die is „catastrofaal”, meent econoom Michel Rousseau die namens denktank Concorde het programma doorrekende. Le Pen wil de pensioenleeftijd verlagen naar zestig jaar en 100 miljard euro meer uitgeven in plaats van de hoge staatsschuld terug te brengen. „Dat is niet serieus te nemen.”

Buiten de democratie

Nadat veel Fransen volgens peilingen moeite leken te hebben met het FN-plan om het land uit de euro en de EU terug te trekken, stelt Le Pen sinds een paar maanden voor om daarover een referendum te houden. Een terugkeer naar de franc „leidt tot zo’n 25 procent toename van onze schuld en tot rampzalige problemen voor onze import”, zegt Rousseau. Maar, erkent hij: daar gaan de regio’s niet over. Die betalen vooral infrastructuur, onderwijs en cultuur. „Bij regioverkiezingen gokken de Fransen misschien op het FN, ik hoop en verwacht dat ze bij de presidentsverkiezingen in 2017 voorzichtiger zijn.”

Een verkiezing van Marine Le Pen tot voorzitter van de noordelijke regio zou niettemin een „ramp” zijn, vindt Marine Tondelier, een groen oppositieraadslid. Een stad als Hénin-Beaumont met een begroting van 60 miljoen euro en 750 ambtenaren is niet te vergelijken met een regio van 6 miljoen inwoners, 8.600 ambtenaren en een begroting van 3,3 miljard. „Het FN heeft niet genoeg capaciteit om een grote regio te besturen”, zegt ze. „Ze hebben hun beste mensen in Hénin-Beaumont ingezet. Dat kun je maar één keer doen.”

In café Le Chanzy, waar ’s ochtends om 10 uur de bierpomp al stroomt, moet het jonge raadslid alle stamgasten langs voor ze aan een tafeltje kan plaatsnemen. „Het FN”, vervolgt ze, „is niet een partij zoals alle anderen. „Het is een xenofobe partij, met een klassiek extreem-rechtse geschiedenis en een voorkeur voor propaganda en het verdraaien van feiten, wat ze hier in Hénin-Beaumont ook laten zien en zeggen.” En de democratie dan? „Het FN plaatst zich zelf buiten de democratie.”