Column

Besluitenergie

S. Montag

Dit overkomt miljoenen mensen in deze tijd vrijwel dagelijks. Het is vroeg in de ochtend, de storm giert, de regen klettert tegen de ramen, het is koud in huis maar het wordt tijd om op te staan. Ze nemen het ferme besluit, maar ze blijven liggen in dat lekkere warme tunneltje onder de dekens. Ze kijken nog eens op de wekker. Vooruit, opstaan! En weer blijven ze liggen. En dan opeens, tot hun eigen verrassing staan ze naast hun bed. Wat is er gebeurd? Hoe komt het dat ze op z’n minst een paar keer hun besluit niet hebben uitgevoerd en dan plotseling door de uitvoering worden overvallen?

Dat is het raadsel van de besluitenergie; door de wetenschap nog niet opgelost. Iedereen neemt in zijn leven duizenden besluiten, vaak na de gevolgen daarvan grondig te hebben overwogen. Besluitvaardig is een goed Nederlands woord dat meestal in prijzende zin wordt gebruikt. Maar in de praktijk is het nemen van een besluit van secundair belang. Het gaat om de uitvoering.

Nadat je misschien wel tien keer hebt besloten op te staan ben je in bed blijven liggen. Dan opeens is het zover en sta je naast je bed. Pas dan is de kortsluiting tussen besluit en daad tot stand gebracht.

‘...want tussen droom en daad/ staan wetten in den weg en praktische bezwaren’, dichtte Willem Elsschot in 1910. Daar gaat het in dit geval juist niet om. Wetten en praktische bezwaren hebben er niets mee te maken. Je neemt een noodzakelijk besluit en dan is het ten eerste nog absoluut niet zeker of het tot uitvoering komt, en zo ja, of dit op tijd zal gebeuren.

Bijvoorbeeld. Je bent vriendschappelijk verplicht iemand een hartelijk briefje te schrijven, je moet een geleend boek teruggeven, je hebt met een oude vriend afgesproken elkaar weer eens te ontmoeten. Dat gaat allemaal verder dan goede voornemens, het zijn bewust genomen besluiten. En er komt niets van de uitvoering.

Wat is daarvan de oorzaak? Ieder besluit heeft zijn innerlijke energie. De meeste besluiten worden onbewust, automatisch genomen. Dat hoort tot de routine van het dagelijks leven. Je moet er niet aan denken wat de gevolgen zouden zijn als je zou gaan overwegen of en wanneer je dat kopje koffie zou gaan drinken. Of je in de tram zult stappen als je op de halte staat. Dat gaat allemaal vanzelf. Het besluit staat vast, de energie voor de uitvoering is aanwezig, en dan komt het ogenblik van de daad. Zonder er een ogenblik bij na te denken heb je het besluit uitgevoerd.

Maar er is een soort besluit waaraan de energie van de uitvoering mankeert. Hoe komt dat? Ten eerste omdat je er bewust of onbewust totaal geen zin in hebt. Ten tweede omdat de omstandigheden het je veroorloven de uitvoering uit te stellen. En dat is waar: in dergelijke gevallen komt van uitstel vaak afstel. Je had er gewoon geen zin in en ‘ergens zin in hebben’ is een bron van de energie die je tot daden brengt. Het niet doen is ook een daad.

Zoals het in deze tijd met zoveel is gebeurd, heeft de digitale revolutie in de functie van de besluitenergie een ingrijpende verandering gebracht. Dat komt door de games die je op je computer speelt. Jaren geleden ontdekte ik op mijn laptop een sjabloon ontspanning. Het bleek toegang te geven tot negen spelletjes: Mijnenveger, Hartenjagen, enzovoorts. Ik heb ze toen allemaal bekeken, het was niet aan mij besteed. Maar de gamecultuur groeide onstuitbaar verder.

Ik ben geen deskundige in dit vermaak. Het is een vorm van amusement waarin je zelf actief deelnemer bent of zelfs de hoofdrol speelt. Maar wat je ook doet, desnoods de wildste besluiten neemt en uitvoert, het heeft geen gevolgen, behalve dat je je in je eentje niet zit te vervelen. Dat is de revolutie. Om leuk te gamen heb je niet die oude besluitenergie nodig.

Een paar dagen geleden zat ik op een ochtend weer eens in de schooltram, vol met pubers. Vroeger was het daar een flink kabaal, tegenwoordig zitten de meesten op hun apparaatjes te drukken. Twee jongens van een jaar of vijftien waren in een intensief gesprek. Ik heb er gisteravond nog zes neergeknald, zei de ene. Ik acht, zei de andere. Ze zagen er uitgerust uit.