Column

Sunny in Afrika: ook werken bij de VPRO?

'Sunny Side of Spirit' (BOS/VPRO) in Accra.

Of de Eskimo's werkelijk honderd woorden voor ‘sneeuw’ hebben, is een vraag die ik nooit helemaal overtuigend beantwoord heb zien worden. Wel is zeker dat inwoners van de Ghanese hoofdstad Accra zich het hoofd moeten pijnigen over een pendant in hun eigen taal voor ‘depressie’. En wij kennen dan ook nog een burn-out, stress, neerslachtigheid, een klein dipje enz.

In de driedelige documentaireserie Sunny Side of Spirit (BOS/VPRO) bezoekt Sunny Bergman na een eigen burn-out Ghana, Taiwan en Brazilië om te kijken hoe men daar over geestelijke gezondheid denkt.

Ik hoor niet tot de mensen die meteen op tilt slaan van Bergmans in hoge mate autobiografische en licht provocerende filmstijl. Vooral Beperkt Houdbaar over schoonheidsidealen, het feministische Sletvrees en het overtuigende essay tegen Zwarte Piet Zwart als Roet wisten me te raken. Iets meer twijfel had ik bij de interculturele verkenningen van Sunny Side of Sex en die twijfel neemt toe na de eerste, Ghanese aflevering van Sunny Side of Spirit.

Met haar Nederlands-Ghanese vriendin Ama woont Sunny een ritueel bij om de geest te reinigen van een kinderloze man met zelfmoordneigingen. Hij blijkt ooit te hebben geweigerd dorpshoofd te worden, en dat blijft niet onbestraft. Na afloop wordt er gedanst en de hele filmcrew doet mee, zoals wij te zien krijgen. Ik moest even denken aan een filmpje van Lucky TV: „Ook werken bij de VPRO?”

Het is het enthousiasme van de eerstejaars cultureel antropoloog dat in Afrika mensen zo spontaan en bij elkaar betrokken zijn en dat negatieve gevoelens door de groep gemeenschappelijk gedragen worden. Het is er niet alleen anders dan bij ons, maar eigenlijk veel beter. Wat zouden wij baat hebben bij zo'n levensinstelling!

De gedachte dat onze in hoge mate geïndividualiseerde samenleving ook maar zou kunnen denken aan de symbiose van een authentiek stamverband, is natuurlijk heel naïef.

En die naïviteit keert op vele niveaus terug. Het feit dat alleen al om economische redenen niemand in Ghana zich een burn-out zou kunnen permitteren, wordt nauwelijks benoemd. Nog gekker is Sunny's verbazing over vrouwen die bij een begrafenis worden ingehuurd om het rouwbeklag meer volume te schenken. Dat komt al duizenden jaren voor in vele beschavingen, maar zij vraagt zich af of betaalde tranen wel echt zijn. Of moeten we de rouwende vrouwen interpreteren als een soort actrices? Ja, dat vinden ze zelf geen verkeerde definitie.

Ook na de begrafenis wordt er weer gedanst door de Nederlandse filmgasten. Heerlijk toch, dat Afrika. Maar om nou te zeggen dat het daar beter is, omdat er over depressies niet gesproken wordt, is net zo raar als de stelling dat in Afrika alles slechter zou zijn. Het is gewoon net even anders. Maar ook in Accra zijn er ouderen die minder aandacht krijgen van hun familie, en is het voor hen niet verstandig om zich daar hardop over te beklagen. Het zijn net mensen.