Huishoudelijke hulp moet ‘echte baan’ worden

Ondanks akkoord blijft lot TSN onduidelijk.

Van links naar rechts: Jantine Kriens (VNG), Ton Heerts (FNV), staatssecretaris van Rijn en Suzanne Kruizinga (CNV) tijdens de persconferentie in Nieuwspoort. Foto ANP / Martijn Beekman

“De race naar de bottom is gestopt,” zei Ton Heerts vrijdag bij een persconferentie in Nieuwspoort. Na maanden actie te hebben gevoerd onder de naam ‘Red de Zorg’ stond de FNV-voorzitter nu opgetogen zij aan zij met staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA, VWS). Heerts en Van Rijn hadden samen met de CNV en de Vereniging Nederlandse Gemeenten onderhandeld over maatregelen om de werkgelegenheid van mensen in de huishoudelijke hulp te beschermen.

Die werkgelegenheid staat onder druk door de bezuinigingen die samen met de decentralisaties op 1 januari werden doorgevoerd. Vorige week vroeg TSN, de grootste thuiszorgorganisatie van Nederland, surseance van betaling aan. Een faillissement van TSN zou betekenen dat 12.000 werknemers hun baan verliezen. En ook voor de mensen die nog wel werk hebben is de huishoudelijke hulp een moeilijke sector: de lonen zijn laag en de contracten vaak tijdelijk. Dat moet met de nieuwe maatregelen veranderen.

Code verantwoordelijk marktgedrag

Om te beginnen komt er vanaf 1 januari 2017 een verbod op alfaconstructies. Alfahulpen zijn werknemers met weinig rechten die werken via een soort zzp-constructie. Zij bouwen geen pensioen op en hebben geen recht op vakantiedagen. Jet Bussemaker, destijds staatssecretaris van VWS, probeerde in 2008 al eens een einde te maken aan deze constructie; dat mislukte toen.

Een ander probleem is de zorginkoop. Op dit moment kijken gemeenten bij het inkopen van zorg vooral naar de prijs. Een van de klachten van TSN was dat veel bedrijven daardoor noodgedwongen onder de kostprijs werken en verlies maken. Om ervoor te zorgen dat ook kwaliteit van zorg en goede arbeidsvoorwaarden een rol spelen bij de zorginkoop wil Van Rijn voor alle gemeenten de ‘code verantwoordelijk marktgedrag’ verplicht stellen.

Die code, waarin bijvoorbeeld staat dat aanbieders zich aan de cao’s moeten houden, moet de positie van werknemers verbeteren. Op dit moment is de code nog vrijblijvend. Maar het is de vraag wat het concreet zal betekenen als de code verplicht wordt: er staat nergens wat de sancties zijn als de code wordt geschonden.

Toekomst TSN ongewis

Op de vraag wat het pakket betekent voor mensen in de thuiszorg antwoordde Ton Heerts dat erop zal worden toegezien dat werknemers na twee tijdelijke contracten ‘een echte baan’ krijgen. Hoe dit toezicht vorm zal krijgen, is nog niet duidelijk.

Voor de maatregelen wordt een klein beetje extra geld uitgetrokken. Voor de vernieuwing van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), waarvan de huishoudelijke hulp deel uitmaakt, was al 200 miljoen euro beschikbaar. Vanaf 2017 komt daar 40 miljoen bij, oplopend tot 100 miljoen in de jaren erna. Verder heeft staatssecretaris Van Rijn besloten de 60 miljoen uit het potje voor de huishoudelijke hulp die dit jaar niet is gebruikt over te hevelen naar 2016.

Op de vraag of dit akkoord een redding zou kunnen betekenen voor het wankelende TSN zei Van Rijn dat hij daar niet over gaat: “Dat is de verantwoordelijkheid van die instelling. Ik ga geen uitspraken doen over de toekomst van welke organisatie dan ook.”

Komende donderdag debatteert de Kamer met Van Rijn over TSN en de continuïteit van de thuiszorg.