Een Venezolaan zonder schotwond is geen Venezolaan

Geweld is een van de grootste thema’s bij de parlementsverkiezingen zondag. Venezolanen bidden tot ‘heilige gangsters’ om hen te beschermen, want aan de staat hebben ze niks.

Cesar Montilva (34) en zijn littekens. Foto Gabriel Osorio

Zeven mannen rijden op motoren tussen de vervallen graftombes en overwoekerde zerken van het Cementerio General del Sur, de grootste begraafplaats van de Venezolaanse hoofdstad Caracas. Ze parkeren bij een kapelletje van blauw geverfd triplex, zetten hun zwarte helmen af en delen een fles rum rond.

Alexander Suarez (42) en zijn vrienden offeren iedere zondag sigaren en drank aan Ismael: een gipsen beeld met een baseballpet en een revolver onder zijn riem. Deze opzienbarende godheid is de leider van de heilige gangsters van Venezuela, de santos malandros.

Vroeger pleegde Ismael overvallen in Caracas, tot hij werd doodgeschoten door de politie. Nu is hij een heilige, zoekend naar vergeving voor zijn misdaden. Terwijl het geweld in Venezuela toeneemt, vragen steeds meer volgelingen zijn bescherming tegen moord, beroving en ander kwaad.

Onveiligheid is – na de economische chaos – het belangrijkste onderwerp van de parlementsverkiezingen van zondag. Venezuela (33 miljoen inwoners) is een van de gevaarlijkste landen ter wereld buiten oorlogsgebied; vorig jaar werden er bijna 25.000 mensen vermoord.

Suarez, zwetend in een rood t-shirt, opent een flesje bier voor Ismael en prevelt het Onze Vader. „God is de belangrijkste”, zegt hij tijdens een bezoek aan de begraafplaats begin dit jaar. „Maar extra hulp kan nooit kwaad.”

Foto Gabriel Osorio

Orlando Montilva (36) laat zijn littekens zien. Foto Gabriel Osorio

Anarchie

Het groeiende aantal volgelingen van de santos malandros in Venezuela houdt rechtstreeks verband met het gebrek aan vertrouwen in de staat. Dat zegt César Escalona, een antropoloog die het fenomeen al zes jaar onderzoekt. „Venezolanen vragen de geesten om de bescherming die ze van de aardse autoriteiten niet krijgen”, zegt hij.

„Ze hebben meer geloof in een dode crimineel dan in een levende agent.”

De heilige gangsters zijn daarmee een perfecte reflectie van de schimmige lijnen tussen goed en kwaad in Venezuela, waar socialistische politici hun eigen zakken vullen, generaals betrokken zijn bij drugshandel en oppositieleiders in de cel zijn gegooid.

De cultus van de santos malandros ontstond eind jaren tachtig. Ook toen ging Venezuela door een periode van anarchie. In 1989 veroorzaakten ingrijpende economische hervormingen dodelijke rellen, gevolgd door jaren van chaos onder snel opeenvolgende regeringen. Na de invoering van het socialisme, vijftien jaar geleden, is het geweld opnieuw gestegen. Preventie, detentie, rechtspraak: alles is afgebrokkeld onder het leiderschap van wijlen president Hugo Chávez en zijn opvolger Nicolás Maduro.

Het aantal moorden is in die periode vervijfvoudigd. Criminelen weten dat ze vrijuit gaan: meer dan 90 procent van de moorden blijft onopgelost, volgens cijfers van het Venezolaanse Observatorium voor Geweld, een onafhankelijke onderzoeksgroep. De santos malandros worden vooral aanbeden door bewoners van sloppenwijken, zegt antropoloog Escalona. Zij hebben het meeste last van het geweld en worden het minst beschermd. „Mensen voelen zich buitengesloten, vergeten.”

Foto Gabriel Osorio

Kaartjes van de verschillende ‘heiligen’. Foto Gabriel Osorio

Wonderen

De 28-jarige Rosa Guillen, moeder van vier kinderen, knielt voor de beelden van Ismael en de meer dan tien andere heilige gangsters. Haar favoriete beschermheilige is Elizabeth, een blonde vrouw met een mes in haar spijkerbroek. „Ik vraag haar om hulp zodat mijn tweeling niet op het slechte pad raakt”, zegt Guillen, die dikke sigarenrook uitblaast, een manier om in contact te treden met geesten. „De jongens zijn nog maar vijf, maar in Venezuela zitten sommige kinderen van tien al bij bendes.”
De dikke vrouw met kroeshaar heeft meerdere wonderen meegemaakt dankzij de heilige gangsters, zegt ze. Al is het zaak om goed te luisteren.

„Ze zijn niet als je ouders, die iedere dag hetzelfde liedje afdraaien. De geesten waarschuwen je één keer.”

Zo hoorde ze op een dag uit het niets een stem die haar waarschuwde om een straat niet in te lopen. Guillen, die net bij de bank was geweest, negeerde het advies. Minuten later werd ze beroofd onder bedreiging van een pistool. Maar, zegt de vrouw, toen bleek weer dat de santos malandros aan de kant van de goede mensen staan. „Op het moment dat de dief wegrende, werd hij aangereden door een motor.”

Horloges en geld

Buiten de poorten van de begraafplaats is een grote winkel vol heiligenbeelden. De santos malandros met hun geweren en messen staan zij aan zij met het kindje Jezus. Luis Armando Velasquez (43) werkt als medium in de winkel. Hij geeft klanten adviezen door van de geesten. „Ik open een deur naar de spirituele wereld”, zegt de grijsharige man, die dagelijks zo’n twintig consulten doet.

De santos malandros vormen een ‘hof’ binnen het rijke pantheon van de honderden heiligen van María Lionza. Dit unieke Venezolaanse geloof is een aftakking van Santería, de mengeling van katholicisme en Afrikaanse spirituele geloven die ooit ontstond onder slaven in Cuba. María Lionza is veel aardser dan het katholieke geloof, legt Velasquez uit. Zo kunnen zieken hulp vragen aan een hof van heilige medici. Kinderen offeren schriften en pennen aan een overleden schoolmeisje, in ruil voor steun bij proefwerken.

Foto Gabriel Osorio

Een groep mannen hangt rond bij het graf van Ismael, de leider van de heilige de santos malandros. Foto Gabriel Osorio

De heilige gangsters hebben hun eigen codes. Ze praten pas na een offer van drank, horloges of geld, zegt Velasquez. „Je moet de geesten iets geven waar ze van hielden tijdens hun leven.” Het medium vertelt dat ze worden aanbeden door „goede én slechte mensen”. Bendeleden komen bij hem om bescherming te vragen tijdens een beroving. „Ze denken: Ismael was een dief, dus hij gaat me helpen met stelen.” Maar, zegt het medium, zo werkt het dus niet. De geesten van de gangsters doen alleen het goede. „Ze zeggen bijvoorbeeld: ik ga je beschermen, maar alleen als jij je leven betert. Stop met drugs, zoek andere vrienden.”

Littekens en wonderen

Bij de blauwe kapel vertelt Suarez over zijn ervaringen met geweld. Hij en zijn vrienden hebben een collectief van motortaxi’s met de klinkende naam ‘Bendición de Dios’, Gods Zegen. Al drie keer heeft hij een motor moeten afstaan onder bedreiging van een pistool.

Van de politie verwacht hij geen enkele hulp. „Sterker nog, de agenten eisen smeergeld van ons. Als je het niet geeft, pakken ze je motor af.” Suarez blijft herhalen dat ze zelf geen criminelen zijn, ondanks dat chauffeurs van motortaxi’s in Venezuela vaak aangesloten zijn bij bendes.

„We zijn vaders die op een eerlijke manier geld verdienen voor onze gezinnen.”

Maar hun lichamen vertellen een ander verhaal. De mannen trekken hun T-shirts omhoog en stropen de pijpen van hun spijkerbroeken op. Stuk voor stuk hebben ze littekens van kogels en messteken. „Een Venezolaan zonder schotwond is geen echte Venezolaan”, lacht Suarez. Later vertelt hij dat ze op sommige zondagen niet naar Ismael kunnen omdat hun „vijanden” al op de boomstammetjes rond de beelden zitten en hun wapens trekken.

Of ze nu goed of slecht zijn, de motorrijders vertellen honderduit over de zegeningen van de santos malandros. Israel Rio (24) werd een keer beschoten met een semiautomatisch geweer. Hij overleefde, al liep hij twee jaar met een stok. Het grootste wonder gebeurde toen hij werd meegenomen door vrienden van „iemand in de gevangenis, bij wie ik nog een rekening had openstaan.” Een van de jongens richtte een pistool op zijn gezicht en haalde over. „Het schot blokkeerde”, vertelt Rio, terwijl hij het geluid nadoet.

„Tot zes keer toe.”

Foto Gabriel Osorio

Detail bij het graf van Miguelito, een van de heilige gangsters. Foto Gabriel Osorio